TDV sağ 160x600


TÜRKİYE'NİN SAVUNMA DİPLOMASİSİ VE YURT DIŞINDA ASKERİ VARLIK BULUNDURMA

Dış politika da kullanılan çeşitli enstrümanlar bulunmaktadır. Bunlardan biri diplomasidir.

Dış politika da kullanılan çeşitli enstrümanlar bulunmaktadır. Bunlardan biri diplomasidir. Diplomasi kısacası dış politikada sorunların barışçıl yöntemlerle ve müzakereler yoluyla çözümünü ifade etmektedir. Diğer bir tanıma göre ise devletler arasındaki ilişkilerin yürütülmesidir. Her geçen gün yeni uygulama alanları ile çeşitlenen diplomasi kapsamına, bilim diplomasisi, dijital diplomasi, savunma diplomasisi vb. alanlarda dahil olmuştur. Savunma diplomasisinin henüz geniş kabul görmüş bir tanımı bulunmamakla birlikte, bir ülkenin ikili ve çok taraflı ilişkilerinin geliştirilmesinde olumlu sonuçlar elde etmek için savunma yelpazesinin her yerinden kaynakların barışçıl bir şekilde uygulanması olarak anlaşılabilir.

Savunma diplomasisi tarihsel olarak bir düşmana ya da çıkar çatışması yaşanan başka bir aktöre karşı koymak için askeri iş birlikleri yapmak şeklinde gerçekleşirken, soğuk savaş sonrası potansiyel düşmanlar ile birlikte görev yapmak, onlarla iş birliğinde bulunmak, demokrasi desteği sağlamak, iyi yönetim ve insan haklarına teşvik etmek ve onların kendi güvenlik sorunları ile mücadele edecek zemin yaratmak amaçlı olarak kullanılmaktadır. Savunma diplomasisine uygulama sahası açan teorik alt yapıda yumuşak güç kavramı yer almaktadır. Nye tarafından idealler vasıtası ile etki alanı oluşturmak olarak tanımlanabilen yumuşak güç maksadıyla doğrudan ve dolaylı yönetmeler uygulanabilmektedir.

Soğuk savaş sonrası savunma diplomasisi uygulamalarında askeri iş birliği ve destek yardımlarının arttığı görülmüş, bununla birlikte müttefiklerin savunma kapasitelerini güçlendirmeye yönelik faaliyetlerin yanında potansiyel çatışmaların önlenmesine yardımcı olması maksadıyla, eski tehdit odakları ile ilişki kurma ve geliştirme çabaları da yer bulmaya başlamıştır. Saldırgan Realizm günümüzde ön plana çıkmış olsa bile askeri gücün sorunların çözümünde tek başına yeterli olmayacağı gerçeğinden hareketle savunma diplomasisini kamu diplomasisinin ayrılmaz ve önemli bir parçası olarak planlama ve uygulama, ülke dış politikalarında artan ölçüde kullanılmaya başlanılan bir araç olarak yer bulmuştur.

Türkiye’nin dünya barışının sağlanmasına ve bu alandaki katkısına bakıldığında, barışa katkı sağlama yaklaşımının 98 yıllık cumhuriyetin temelinde yatan en önemli ilkelerden biri olduğu görülür. Çünkü bu nitelik, cumhuriyeti kuran kadronun, en başta da Mustafa Kemal Atatürk’ün kişisel özelliklerinden kaynaklanmakta, hayatının büyük bölümünü savaş meydanlarında geçirmiş olması ve savaşın vahşetine yakından ve bizzat şahit olmuş bir komutan olması, harpte kazandığı tecrübeleri barışın sağlanmasında kullanmasına yol açmıştır.

Atatürk, 1937 yılında Ankara'yı ziyaret eden Romanya Dışişleri Bakanı ile yaptığı görüşmede dünya siyasetine değinmiş ve düşüncelerini şöyle ifade etmiştir:

"İnsanlığın hepsini bir vücut ve her milleti bunun bir organı saymak icap eder; bir vücudun parmağının ucundaki acıdan, diğer bütün organlar etkilenir; dünyanın herhangi bir yerinde bir rahatsızlık var ise bundan bana ne? dememeliyiz; böyle bir rahatsızlık varsa tıpkı kendi aramızda olmuş gibi onunla meşgul olmalıyız."

Türkiye ve barış denildiğinde, ilk olarak Türk Dış Politikası’nın da temelini oluşturan “Yurtta Sulh Cihanda Sulh” ifadesi akla gelmektedir. Ancak bu ilkeyi ortaya koyan Atatürk’ün “Bir kere daha tüm dünyaya ifade etmek isteriz ki biz uluslararası hukuk ve kuruluşlarla uyumlu bir biçimde yaşamak isteyen uygar bir toplumuz.” sözü ve bir asker ve büyük bir devlet adamı duyarlılığını vurgulayan “Savaş kaçınılmaz olmalıdır; bir ulusun hayatı söz konusu olmadıkça savaş bir cinayettir.” sözleri, Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin Atatürk’ten devraldığı zihniyeti ve barışa bakış açısını açıkça ortaya koymaktadır.

Türkiye’nin Birleşmiş Milletler’in kurucu üyelerinden biri olması ve akabinde Kore Savaşı’na asker göndererek 1952 yılında NATO’ya kabul edilmiş olması gibi sebepler, ülkeyi özellikle Soğuk Savaş yılları boyunca ABD’nin başını çektiği Batı Bloku’nun bir parçası haline getirmiş ve savunma diplomasisi faaliyetleri de bu kapsamda kullanılmış ve değerlendirilmiştir. 1990’lı yıllar ile beraber Soğuk Savaş’ın sona ermiş olması bu durumu çok değiştirmemiş; fakat yeni ortaya çıkan tehditler, bölgesel/küresel krizler gibi olaylar, Türkiye’nin de savunma diplomasisindeki rolünü bu yöne kaydırmıştır.

Türkiye, savunma diplomasi kapsamında Birleşmiş Milletler, NATO ve bölgesel iş birlikleri kapsamında Türk Silahlı Kuvvetlerini görevlendirmektedir. Ayrıca, askeri eğitim iş birliği kapsamında da birçok ülkede görev yapmaktadır. Bunların yanı sıra Türkiye, Kıbrıs adasında Türklere yönelik katliamların artması ve adanın Yunanistan’a bağlanması yolunda çabaların artması üzerine öncelikle siyasi diplomasi yollarını denemiş, ancak bir sonuç elde edilmemesi üzerine Londra ve Zürich anlaşmalarının verdiği garantörlük hakkını kullanarak 1974 yılında gerçekleştirdiği Barış Harekatı ile Kıbrıs adasına barış getirmiş ve bugüne kadar bu ortamın muhafazasına katkı sağlamıştır. Zamanın Başbakanı Rahmetli Bülent Ecevit’in “Biz adaya yalnız Türklere değil, aynı zamanda Rumlara da barış getrdik “sözü adeta zamanın ruhunu gösterir niteliktedir.

Türkiye, sadece barışa, barış gücü faaliyetlerine katılarak değil aynı zamanda Suriye örneğinde olduğu gibi iç savaştan kaçanlara her türlü desteği sağlayarak insani katkılarda sağlamakta, iç savaşın ülkemize ve bekamıza yönelik olumsuz etkilerini önleyerek sınırlarımızda ve bölgemizde barışın tesisine ve komşu bir ülkede barışın ve iç istikrarın sağlanabilmesi içinde gayret göstermektedir.

Dünya barışının korunmasına yönelik Türkiye'nin katkısı, Kore Savaşı'na katıldığı 1950 yılında başlamaktadır. Türkiye, bugünkü anlamı ile barışı koruma harekatına ilk kez, Somali'de düşmanlıkların durdurulması ve insani yardım harekâtı için güvenli bir ortam sağlanması maksadıyla, BM Güvenlik Konseyi'nin 794 sayılı kararı uyarınca, Birleşik Görev Kuvveti (Unifed Task Force-UNITAF) adı altında icra edilen insani yardım ve barışı koruma harekâtına 02 Ocak 1993-22 Şubat 1994 tarihleri arasında bir mekanize bölükle iştirak edilmiştir. UNITAF harekâtının UNOSOM II olarak yeniden düzenlenmesi ile birlikte oluşturulan barış gücünün komutanlığını 04 Mayıs 1993-18 Ocak 1994 tarihleri arasında bir Türk korgenerali (Korgeneral Çevik Bir) yapmıştır.

İngiltere'de yapılan bir araştırmaya göre Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri'nden sonra yurt dışında en aktif olan ikinci orduya sahip bulunmaktadır. Türkiye'nin halihazırda 12 ülkede askeri varlığı söz konusu. Ayrıca bu ülkelerden bazılarında askeri üssü de bulunmaktadır. Yurt dışındaki en büyük askeri üs, stratejik açıdan önemli bir nokta olan Somali'de bulunmaktadır. Başkent Mogadişu'da bulunan bu üste, Somali ordusuna eğitim desteği verilmektedir.

Birleşmiş Milletler (BM) ve NATO görevleri hariç Türkiye Irak ve Suriye’de kendi girişimleriyle Katar, Somali, Arnavutluk, Libya ve Azerbaycan’da ise ikili anlaşmalar kapsamında asker görevlendirmiştir. Türkiye halen, Bosna-Hersek, Kosova, Afganistan, Lübnan, Irak ile Somali karasuları ve açıklarında icra edilen barışı destekleme harekâtına katkı sağlamaktadır. Son olarak Dağlık Karabağ’da Azerbaycan ile Ermenistan arasında ki savaşta sağlanan ateşkesin kontrolü için Rusya ile birlikte görev yapacak şekilde askeri güç görevlendirilmesi yapılmıştır.

Türk Silahlı Kuvvetleri, barışı destekleme faaliyetleri ile görev yaptığı ülkelerde gerginliklerin azaltılmasına ve krizlerin çözülmesine aktif katkıda bulunmaktadır. İkili ve çoklu ilişkiler çerçevesinde Silahlı Kuvvetler askeri eğitim iş birliği konularında ve NATO bünyesinde yürütülen çok uluslu barış gücü faaliyetleri ve barışı destekleme harekâtında başarılı ve aranan bir güç konumuna gelmiştir. Bu durum Türk dış ve güvenlik politikasının elini de güçlendirmektedir. TSK’nın yurt dışı faaliyetleri sayesinde yöre halkları ile edinilen dostluklar, Türkiye’nin o bölgelerdeki ticari, ekonomik ve kültürel ilişkilerinin ivme kazanmasına da katkı sağlamaktadır.

Kaynaklar:

Balcı,A. (2018).Savunma Dı̇ploması̇sı̇ Kavramı, Özellı̇klerı̇ ve Uygulamalar, Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Yıl:7 Sayı:14 ,Ankara.

https://tr.qaz.wiki/wiki/Defence_diplomacy

https://www.tsk.tr/Sayfalar?viewName=BarisiDestekleme

https://www.trthaber.com/haber/gundem/mehmetcik-3-kita-12-ulkede-gorev-yapiyor-451471.html