Yeni Birlik 97. yılında mübadeleyi 108 yaşında Cemile nine ve 105 yaşındaki Demirhan nine anlattı: Bir fırtına koptu, gündüzler gece oldu

97. yılında mübadeleyi 108 yaşında Cemile nine ve 105 yaşındaki Demirhan nine anlattı: Bir fırtına koptu, gündüzler gece oldu

O acı günlerin tanıklarından 108 yaşındaki Drama mübadili Cemile Koçan'la 105 yaşındaki Grebene mübadili Demirhan Akter neredeyse 100 yıl önce yaşadıkları dramı anlattı.

İSKENDER ÖZSOY

Lozan'da Türkiye ile Yunanistan arasında 30 Ocak 1923 tarihinde imzalanan mübadele sözleşmesinin 97. yılındayız.
Sözleşme uyarınca iki ülkeden yaklaşık iki milyon kişi yer değiştirdi.
Mübadele insanları bir fırtınanın önünde kuru yaprak misali engin denizleri aşarak Türkiye'den Yunanistan'a; Yunanistan'dan Türkiye'ye savruldu.
Aileler ve dostluklar parçalandı; mübadele insanları rızaları dışında ve gıyaplarında alınan kararla bir büyük dramın oyuncuları yapıldı.
Acı, dram, gözyaşı ve özlem.
Tarifsiz kederler içinde, binler, on binler, yüz binler.
Mübadeleye tabi tutulanlar topraklarını, işyerlerini, evlerini, ibadet mekanlarını, sevdiklerinin mezarlarını –başlarında son bir kez Fatiha okuyamadan- geride bıraktılar, iki ülke arasında günlerce süren yolcuklar yaptılar.
O acı günlerin tanıklarından 108 yaşındaki Drama mübadili Cemile Koçan'la 105 yaşındaki Grebene mübadili Demirhan Akter'in anlattıklarına kulak verme zamanıdır şimdi.

BABASI ÇANAKKALE ŞEHİDİ

Drama'nın Karakavak (Mavrolefki) köyünde 1912 yılında doğan Cemile Koçan Çanakkale şehidi babanın kızı.
"Annem Hafize hep, 'Baban Çanakkale şehidi. Sen şehit kızısın." derdi bana diyen Cemile Ana, babası Hasan'ı hiç görmemiş.
108 yaşındaki Cemile Koçan anlattı, bakalım neler anlattı:
"Köyümüz Rum köyüydü. Annem Rumlarla komşuluk yaptığı için Rumca bilirdi. Ben de bilirdim, unuttum. Ana dilimiz Türkçe bizim. Köyümüzde güzel düğünler olurdu. Genç kızlar kadifeden elbiseler giyerdi düğünlerde. Bir gün köye Rumlar geldi Türkiye'den. Yağmur gibi yağdılar. Sonra bizi gönderdiler buralara. Yanımıza yatak yorganlarımızdan başka bir şey almadan yola çıktık. Şerif amcam bizi köyden Drama istasyonuna götürsün diye bir Rum'la anlaşmış. Bizi arabasıyla istasyona o Rum götürdüydü. Trende yük vagonlarında geldik. Tren Dedeağaç'ta durdu da biraz hava aldık. Yolda Hasan onbaşının kızı Ayşe'yle, Tahir Ağa'nın kızı doğum yaptı. Trenden Çatalca'nda indik. Kestanelik'te bir gece kaldık. Sonra bizi Çiftlikköy'e yerleştirdiler. Burası da eskiden bir Rum köyüymüş. Buraya kardeşlerim Rabia, Hatice, annem ve dayım Halil'le geldik. Geldikten üç ay sonra okula başladık."
Mübadelenin 97. yılındayız.
Peki bugün doğduğu topraklar hakkında düşünüyor Cemile Koçan?
İşte yanıtı:
"Doğduğum Karakavak değil ama Drama hep aklımda. Drama'ya gitmek istedim çok ama geçti artık. Yaşım çok ilerledi. Yolda ölürsem ne yaparım?"

GÜNDÜZLER GECE OLUYOR

Mübadelenin son tanıklarından bir diğer de 1915 yılında Grebene'nin 650-700 haneli Türk köyü Krifçe'de (Kivatos) doğan Mollaley familyasından çiftçi Murad Bey oğlu Habib Bey'le ilaççı Rukiye Hanım'ın kızı Demirhan Akter.
Okumuş yazmışı çok olan Krifçe'deki üç okuldan biri papazların ders verdiği Yunan okulu, diğerleri Türk okulu ve Kuran öğretilen okulmuş.
Demirhan Akter bu okullara ancak üç yıl gidebilmiş.
Sonrası yürek yakan mübadele.
Demirhan Akter'in anlattıklarının ilk sayfasında köyü var:
"Tek katlı evin hemen hemen hiç olmadığı Krifçe'de evler iki katlı ve büyük duvarla çevrili avlu içindeydi. Bizim ev de iki katlıydı. İki tarafından iki yol geçiyordu. Annem Rukiye ilaç yapardı. O devrin eczacısı gibi. Havacıva yapardı, yanıklara, çıbanlara ilaç yapardı. Ama para almadan yapardı. Evimiz iki tarafından da yol geçen iki katlı büyük bir evdi. "
Mübadele kararı alındığında dokuz yaşındadır Demirhan Akter.
Bir sabah bir bakarlar ki, köyde yabancılar, kılık kıyafetleri perişan.
Krifçe'nin büyükleri "Kimdir, kimlerdir bu düşkünler…" diye düşünürlerken mesele anlaşılır.
Gelenle Türkiye'den kaçan Rumlardır.
Krifçe'nin payına Bursa ve civarından gelen Türkçe konuşan Rumlar düşmüştür.
Ortaklaşa hayat o günden sonra başlar.
"Hasat yapılmıştı Rumlar geldiklerinde. 1923'ün eylül ayıydı. Evimizi olduğu gibi onlara bıraktık. Her ürünümüzü aldılar. Nereden geldiklerini sormayı akıl edemedik doğrusu. Ama anlaştık. Onları iyi aile olarak hatırlıyorum. 15 kişi aylarca aynı evde yaşadık. Gündüzümüz gece olmuştu. Kalabalık bir aile olarak o evde nasıl yaşadık, bilmiyorum."
Demirhan Hanım'ın Krifçe'ye gelen Rumlarla araları iyiymiş ama Grebene'de oturan babaannesi Cemile'yi komşu Rum kadınları "İzmir'i aldık haberin var mı?" diye kızdırırlarmış.
Gün gelir, Krifçe'den ayrılık günü de gelir.
Demirhan Akter anlatıyor:
"Köyden at arabalarıyla Kozani'ye gittik. Kızılay'ın çadırlarında kaldık. Oradan da bir kara trenin kara vagonlarında Selanik'e. Selanik'te aşı yaptılar. Gülcemal gemisine bindik. 28 Mart 1924 Cuma günü İzmir'e yanaştı Gülcemal. İki gün kaldık. İzmir'de hükümetin Alsancak'ta verdiği yeri bataklık diye beğenmedik. Öyle demişti büyüklerimiz. Kalktık, trenle 16 Nisan 1924 tarihinde Isparta'nın önen köyüne gittik. Gönen'de babaannem Cemile ve Mehmet Amcamın iki çocuğu öldü. Büyüklerimiz bu sefer "Isparta'da gül mü ekeceğiz, gül mü takacağız?" diye tutturdu. Bunun üzerine Isparta'dan Niğde'ye geçtik. Uluağaç'ta üç ay bekledik. Bir kısmımız Niğde'nin Yeşilburç köyünde kaldı. Bir kısmımız Aydın'ın Mursallı köyüne giderken bir kısmımız da Bursa Başköy'e gitti. Biz gelince… Niğde'de verilen malı mülkü bırakarak bir gece at arabalarıyla kaçarak Bursa'ya gitmek için yola çıktık. Ama Eskişehir'de kaldık."
Krifçe'ye veda ederlerken bu yolculuğun dönüşü olmadığını biliyorlardı. O nedenle doğduğu yeri özlemiyor Demirhan Akter. "Artık benim vatanım Türkiye. Baksana evladım neredeyse yüz senedir Türkiye'de yaşıyoruz." diyen Akter kökenlerini soranlara övünerek "Ben Rumeliliyim." demekle yetiniyor.
Kendisi Krifçe'yi özlemiyor ama yıllar önce, Grebene doğumlu eşi Nusret'i "Sen özlemişsindir memleketini. Arkadaşların var orada. " diyerek göndermiş Grebene'ye.