Yeni Birlik ​ANADOLU'NUN FETHİ'NE GİDEN YOL: 1071 MALAZGİRT ZAFERİ Türklerin Anadolu'ya Keşif Akınları

​ANADOLU'NUN FETHİ'NE GİDEN YOL: 1071 MALAZGİRT ZAFERİ Türklerin Anadolu'ya Keşif Akınları

Selçuklu Devleti, henüz kuruluş aşamasında iken Anadolu üzerine ilk Türk akınları da 11. yüzyılın ilk çeyreğinde başlamıştır. Nitekim Çağrı Bey, 1016 yılında Doğu Anadolu'ya ilk meşhur Türk akınını gerçekleştirmiştir. Emrindeki 3.000 Türkmen ile Horasan, Rey ve Azerbaycan yolunu takip edilerek Gürcistan üzerinden Doğu Anadolu'ya kadar uzanan bu akında, büyük başarı sağlanmıştır. Türklerin yaptığı bu harekât bölgeyi keşfetmek ve ganimet elde etmek için yapılmış ön harekât olmuştur. 1029 yılında Arslan Yabgu tarafından Diyarbakır'a kadar olan bölgede yapılan harekâtta Türklerin bölgeye olan ikinci önemli harekâtı olmuştur.

Enes DEMİR

Selçukluların meşhur ve en kapsamlı Anadolu harekâtlarından bir tanesi de, Tuğrul Bey tarafından görevlendirilen İbrahim Yınal ve Kutalmış’ın gerçekleştirdiği Anadolu seferidir. Bu sefer sırasında 18 Eylül 1049 Cumartesi günü, Selçuklu ve Bizans Ordusu arasında şiddetli bir savaş vuku bulmuştur. Pasinler Zaferi olarak bilinen bu savaşı, Selçuklu Ordusu kazanmış ve Malazgirt Zaferi’ne giden yol, henüz 1049 yılında açılmıştır. Nitekim Selçukluların Anadolu’ya olan ilgisi ve akınları, bu zaferden sonra artarak devam emiştir. Dönemin Bizans İmparatoru Romanos Diogenes ise bu akınları önlemek için Doğu Anadolu üzerine sefere çıkmağa karar vermiştir. 

Sultan Alp Arslan El-Bâb’dan Malazgirt Ovası’na Geliyor

1071 yılında Bizans Ordusu, imparator komutasında Türk güçlerinin Anadolu’daki yayılmasını engellemek için yeniden sefere çıkmıştır. Selçuklu Sultanı Alp Arslan ise bu sıralarda hedef olarak Mısır’ı almak üzere sefere çıkmış ve bu Mısır yolu üzerindeki bölgeleri fethetmeyi planlamıştı. Sultan Alp Arslan Urfa’ya geldiği sırada kendisine biat etmeyen Halep emiri üzerine yönelmiştir. 

Sultan Alp Arslan Azez, Dabık ve sonrasında El-Bab’a gelerek buraları kontrol altına almıştır. Menbic’de yine Sultan’ın ordusu tarafından ele geçirilmiştir. Akabinde Halep’e giderek burayı kontrol altına alan Sultan, burada iken Bizans İmparatoru’nun Anadolu’nun doğusuna doğru sefer haberini almıştır. Bu sırada Bizans İmparatoru, gönderdiği elçi vasıtasıyla Sultan Alparslan’ın fethettiği ve kendisine ait olan bazı yerlerin iade edilmesini istemiştir. Bu yerlerden bir tanesi çok ilginçtir ki Menbic’tir. Diğerleri ise Erciş, Ahlat ve Malazgirt’tir. Sultan Alparslan, bu teklifleri kabul etmeyerek Bizans İmparatoru’nu karşılamak üzere Malazgirt üzerine yola çıkmıştır.

Malazgirt Savaşı

Bizans İmparatoru Romanos Diogenes, 120.000’in üzerinde olduğu tahmin edilen ordusu ile harekete geçmiştir. Halep-Bab-Menbic-Urfa-Ahlat hattı üzerinden Malazgirt’e kalan Sultan Alp Arslan komutasındaki Selçuklu ordusunun yekunu ise tahminen 50.000 kişi idi.

Selçuklu ve Bizans Orduları 24 Ağustos 1071 günü Malazgirt ile Ahlat arasındaki Rahva ovasında karşı karşıya gelmişlerdir. 

Sultan Alp Arslan’ın normal bir asker gibi savaşa hazırlanarak ordusunun başında savaşa katılması ve savaş öncesi askerlerini coşturucu bir konuşma yapması; kendisinden ortalama 3 kat üstün olan bir orduya karşı zafer kazanılmasında önemli rol oynamıştır. Bununla birlikte teknik açıdan Malazgirt Savaşı’nın kaderini belirleyen iki temel taktik ve husus bulunmaktadır. Nitekim Sultan Alparslan’ın uyguladığı sahte ricat ve akabinde düşmanı bir hilal şeklinde çevirme hamlesi sonuç vermiştir. Sultan’ın bu hamlesi akabinde Bizans Ordusu’nda yer alan bir miktar Peçenek ve Uz askerleri (Türk birlikleri) Selçuklu Ordusu tarafına geçmişlerdir. Böylece Bizans Ordusu için mağlubiyet kaçınılmaz olmuş ve savaş sonunda Bizans İmparator esir edilmiştir.

Sultan Alp Arslan, İmparatora bir savaş esiri değil, özel bir misafir muamelesi tır.  Sultan Alp Arslan ile Bizans İmparatoru arasında bir kısım konuşmalardan sonra Sultan Alp Arslan’ın isteği ile bir sulh antlaşması imzalanmıştır. Bu antlaşmaya göre;

1– İmparator kendisi için bir buçuk milyon altın parayı kurtuluş akçesi olarak verecek,

2– Bizans Devleti her yıl Selçuklu Devleti'ne 360.000 altın ödeyecek,

3– Bizans'ın elinde bulunan bütün Müslüman esirler serbest bırakılacak,

4– İhtiyaç olduğunda Bizanslılar Selçuklu Devleti'ne askerî yardımda bulunacak,

5– İmparator tahtını muhafaza ettiği takdirde Antakya, Urfa, Menbic ve Malazgirt gibi şehir ve kaleler Selçuklulara geri verilecekti.

Malazgirt Savaşının Önemli Sonuçları:

1– Bizans ordusu Malazgirt'te imha edildiği için Türk akıncıları bundan sonra ciddî bir direnişle karşılaşmadan Anadolu içlerine doğru hızla ilerlemiştir.

2– Türk kuvvetleri fethettikleri şehir ve kasabalarda yerleşerek Anadolu'yu yurt edinmişler ve bölgenin İslâmlaşmasını ve Türkleşmesini sağlamışlardır. Bu suretle bugünkü Türkiye'nin temellerini atmış oldular.

3– Malazgirt Zaferi’nin açtığı yol, Türk millî bünyesinde köklü değişikliklere yol açmış, Anadolu'ya yerleşen Türk boyları eski bozkır yaşayış ve düşüncelerinden farklı bir şekilde toprağa bağlı yeni bir toplum hâline dönüşmüşlerdir.

4– Malazgirt daha sonraki yıllarda Bizans'ı kurtarmak için düzenlenen Haçlı Seferleri’nin meydana gelmesinde de başlıca etken olmuştur.

Antlaşmadan sonra Bizans İmparator’u, İstanbul’a doğru yola çıkmıştır. Fakat bu sırada Bizans'ta kendisinin esir olduğu haber alınmış ve Mikhail VII. Dukas imparator ilân edilmiştir. Bunun üzerine Diogenes, Bizans tahtı için mücadeleye girişmişse de yakalanmış ve gözleri kör edilerek hapsedilmiştir. 

Sultan Alp Arslan ise Bizans İmparatoru’nun başına gelenler ve aradaki antlaşmanın bozulması üzerine Türk beylerine, bütün Anadolu'nun fethedilmesini emretmiştir. Böylece Anadolu’nun fethi ve Türkleşmesi süreci başlamıştır. ( Muharrem Kesik, Osmanlı Mecmuası, S.1, s.2-12)