Yeni Birlik Atatürk'ün Savarona'da 55 Günü 

Atatürk'ün Savarona'da 55 Günü 

Atatürk'ün satın alınışına çocuklar gibi sevindiği, gelmesini sabırsızlıkla beklediği ve "Ne olurdu bu elimize birkaç sene evvel geçmiş olsaydı." dediği Savarona yatı 80 yıl önce 1, Haziran 1938 tarihinde İstanbul'a geldi. Gazi, o gün bittiği Savarona'da karaya ayak basmadan 55 gün geçirdi, son bakanlar kurulu toplantısını yatta yaptı. 

İSKENDER ÖZSOY

Atatürk’ün “Bu tekne yoksa benim mezarım mı olacak?” diye sormaktan kendini alamadığı Savarona yatı, devlet tarafından satın alınışından üç ay sonra 1 Haziran 1938’de İstanbul’a getirildi.
Savarona eskiyen Ertuğrul yatı yerine alındı. Ancak hükümet önceleri satın alma yerine yeni yat yaptırılmasından yanaydı.
Adı Güneş / Dil olması düşünülen yat için Almanya’da Krupp fabrikalarında görüşmeler sürerken ABD’li petrol zenginlerinden birinin kızı olan Richard M. Cadwalader tarafından Almanya’nın Hamburg kentindeki Blohm und Voss Tersanesi’nde yaptırılan Savarona yatının satışa çıkarıldığı duyuldu.
Adını Hindistan’da yaşayan siyah bir kuğu türünden alan ve sahibine on milyon 400 bin dolara mal olan yata talip olundu.
28 Şubat 1931 tarihinde denize indirilen çifte bacaları sarı renkli, çifte direkli burnu bastonlu beyaz yat, 1 Mart 1938 tarihinde bir milyon iki yüz elli bin liraya satın alındı.
Satış işlemlerinin Almanya’da yapılması uygun görülmediğinden yat İngiltere’nin Southampton limanını götürüldü.
24 Mart’ta törenle Türk bayrağı çekilen Savarona Cumhurbaşkanlığı yatı oldu.
Ancak yat, bakımının yapılabilmesi için Türkiye’den giden süvari Sait Özege ve 45 kişilik mürettebatı tarafından yeniden Almanya’ya götürüldü.

SAVARONA İSTANBUL’DA

İnşa edildiği tersanede bakımı yapılan Savarona 22 Mayıs’ta İstanbul’a hareket ederek 1 Haziran 1938 Çarşamba günü saat 06.00’da Çekmece açıklarına demirledi.
Gerekli temizlik ve düzenleme yapılıp deniz yolları tarafından gönderiler yaş meyve sebzeyle kumanya yata yerleştirildikten sonra yat saat 11.00’de demir aldı, 13.40’da Dolmabahçe Sarayı önüne geldi.
Atatürk aynı gün saat 15.30’da Başbakan Celal Bayar, Genel Sekreter Hasan Rıza Soyak ve İstanbul Valisi Muhittin Üstündağ’la Acar motoruyla yata geçti, süvari kamarasında kahve içti.
Satın alınışına çocuklar gibi sevinen, gelmesini sabırsızlıkla beklediği Savarona için “Ne olurdu bu elimize birkaç sene evvel geçmiş olsaydı.” dedi. Savarona’nın sefasını süremeyeceğini anlayan Mustafa Kemal hüzünlenerek “Bu tekne yoksa benim mezarım mı olacak?” diye sormaktan kendini alamadı.

SON YURT GEZİSİ

Atatürk 2 Haziran’da yatta ilk kabullerini yaparak Başbakan Celal Bayar, İçişleri Bakanı Şükrü Kaya ve İstanbul Valisi Muhittin Üstündağ’la görüştü.
Ertesi gün de ilk gezi için Marmara’ya açıldı. Bu geziye Küçük Ülkü de katıldı.
Yat, 3 Haziran’dan 24 Haziran’a kadar şamandıraya bağlı olarak olduğu yerde kaldı. 24 Haziran’da son yurt gezisini Savarona’yla günü birlik Erdek’e yapan Atatürk’ün 27 Haziran’da gazetelerde sağlığında çekilmiş son fotoğrafları yayınlandı.
Savarona’da kaldığı 55 günü Marmara kıyılarında gezerek, dinlenerek ve gramofonda sevdiği şarkıları dinleyerek geçiren Mustafa Kemal, 9 Temmuz’da yatta Bakanlar Kurulu’nu topladı. Bu toplantı Atatürk’ün başkanlık yaptığı son toplantı olarak tarihe geçti. 10 Temmuz 1938 Pazar günü de yattan inerek Acar motoruyla önce Florya’ya gitti; sonra Boğaz’ı dolaştı.
Gazi, Savarona yatındaki son günü olan 24 Temmuz 1938 Pazar günü saat 12.00’de uyandı. Savarona 16.30’da Büyükdere önlerinden ayrılarak saat 18.00’de Dolmabahçe Sarayı’na geldi. Bir saatlik duraklamadan sonra saat 19.00’da hareketle Marmara Ereğlisi önlerine vardı, gece tekrar Dolmabahçe’ye döndü. Bu onun Boğaziçi ve Marmara’daki son gezisi, “sevgili yurttaşları”yla son birlikteliğiydi.
Atatürk 1 Haziran’dan 25 Temmuz 1938 sabahına kadar karaya çıkmadan 55 gün geçirdiği yatla o gün son kez “ufuk”lara açılmış; engin denizlerin koynunda İstanbul’a ve ülkesine veda etmişti.

ATATÜRK’TEN SONRA SAVARONA

Peki, Atatürk’ün ölümünden sonra Savarona’ya ne oldu?
Bu sorunun yanıtı Murat Koraltürk’ün 101 Gemi kitabında:
“2 Temmuz 1952’de okul gemisi olarak Deniz Kuvvetleri’ne devredilinceye kadar Savarona devlet yatı olarak kullanıldı.
Savarona 5 Ekim 1979’de Heybeliada önlerinde yangın geçirdi. Onarıldıktan sonra 25 Ağustos 1980’de tekrar hizmete girdi. 27 Temmuz 1986’da hizmet dışı kalan Savarona 1989’da armatör Kahraman Sadıkoğlu’na 49 yıllığına kiralandı. Yeniden dekore edilen Savarona lüks bir gezinti gemisi haline getirildi.
Savarona’nın pek de uzak sayılmayacak geçmişi böyle.
Bugüne gelince.
87 yıllık Savarona 2013 yılının sonralarında, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın başbakanlığı döneminde verdiği talimatla Kültür ve Turizm Bakanlığı'nca Kahraman Sadıkoğlu'ndan devralındı. Yat, on ay süren restorasyon ve bakımın ardından devlet büyüklerinin toplantılarında ve önemli kabullerinde kullanabilmesi için hazırlandı.