1938 yılında Donanma Davası'nda 15 yıla mahkûm edilen, 1950 yılındaki genel affa dek İstanbul Tevkifhanesi'nden başlayarak, Çankırı, Malatya, Çorum ve Nevşehir cezaevlerinde süren 12 yıllık mahpusluğu okuyup yazarak geçti Kemal Tahir'in. Adı, bu nedenle Çorum Cezaevi'nde "Kitaplı Casus"a çıktı.
İSKENDER ÖZSOY
Hemen hemen her konuyu sorular sorarak gündemine alıp üzerinde düşünen
ve tezler geliştiren Kemal Tahir'in bugün 47. ölüm yıldönümü.
Kendine sorular sorması ve bu sorulara ülkemizin tarihi ve sosyal gerçekleri çerçevesinde yanıtlar araması, tabu ilan edilen bazı konuları cesaretle tartışma ortamına getirmesi onun temel ve değişmeyen ilkesiydi.
Ömrünü ülkenin gerçeklerini bulmaya adayan Kemal Tahir, yakın arkadaşı ve aile dostu Dr. Hulusi Dosdoğru'nun dediği gibi gerçeğe oturmamış bir toplumda gerçeği ısrarla savundu. (1)
Kemal Tahir'in yerli düşünceye, Türk insanına ve ondaki yaratıcı güce inancını, aydın namusunu ve zorbalığa baş eğmeyen kişiliğini kazanması pek kolay olmadı.
"Kemal Tahir olmak" çok, ama çok zordu.
Onun, 1931 yılında İçtihad dergisinde yayınlanan ilk şiirleriyle girdiği ve Geçit (2) dergisinde devam eden şairliğinden, hem de şiirlerini Heykel Seviyor (3) adlı kitapta toplamayı düşünecek kadar şiirle uğraşmasından, romancı olmaya giden yolculuğunda mahpusluğunun çok önemli etkisi var.
1938 yılında Donanma Davası'nda 15 yıla mahkûm edilen, 1950 yılındaki genel affa dek İstanbul Tevkifhanesi'nden başlayarak, Çankırı, Malatya, Çorum ve Nevşehir cezaevlerinde süren 12 yıllık mahpusluğu okuyup yazarak geçti Kemal Tahir'in.
GAZETE PATRONLARINDAN ŞİKAYET
1938'den 1950'ye mahpushanelerde; özgürlüğün kavuştuktan sonra da evinde, hiç dışarı çıkmamacasına dergi ve gazetelerde takma isimle röportajlar, öyküler yazdı. Bu arada hapisteyken yazdığı hikayeleri Göl İnsanları 1941 yılında Tan gazetesinde Cemalettin Mahir, Sağırdere romanı Son Posta gazetesinde Körduman, Esir Şehrin İnsanları da Yeni İstanbul gazetesinde Nurettin Demir takma adıyla yayımlandı.
Adı "Komünist"e çıktığı için kitapları, gazetelere gönderdiği öyküleri, romanları ve çevirileri yıllarca kendi adıyla yayınlanmayan Kemal Tahir'in hapishanede çektiği sıkıntıları ve gazete patronlarından nasıl şikayetçi olduğunu, özgür kaldıktan sonra evleneceği Semiha Hanım'a yazdığı mektuplardan okuyalım.
16 Temmuz 1946- 6 Temmuz 1950 tarihleri arasında Çorum ve Nevşehir cezaevlerinden yazılan mektuplarda sıkıntılarını şöyle dile getirmiş Kemal Tahir: (4)
"Son aylarda işler hiç de parlak gitmedi. Karikatür de Yedigün de romanlarımı basmıyor."
.......
"Başımı kaşıyacak vaktim yok. Üç tane roman yetiştireceğim. Seneden beş altı roman yazıp bastırdığım halde gene de geçim sıkıntısı çekmek acaip bir hal."
.........
"Kırk günde iki roman bitirdim. İkisini de yolladım. Birisine mukabil bir dolmakalemle bir saat gönderdiler. Dolmakalemler ellişerden yüz lira, saatin fiyata belli değil. Ben 30 liralık bir şey istemiştim. Şu halde verilen bedel topu topu 130 lira oluyor. Bizde romancı denilen cennet kuşundan daha bedbaht, emeği daha değersiz mahlûk yok galiba."
..........
"Bir gün Tasvir gazetesine uğrarsan İstanbul Mebusu bay Cihat Baban'ı görsen, vaziyeti anlatsan. Kendisi için elbette küçük, benim için elbette büyük olan hesabı lütfen tasfiye etmesini rica etsen."
Çok güç koşullarda üreten, ancak ayakta kalabilmek için –belki gönülsüz olarak- takma isimle yazmak zorunda kalan Kemal Tahir'in hayatı bir yazarının emeğinin müsteara mahkûm edilmesinin acı örneklerinden biridir aynı zamanda.
...............................
(1) Dr. Hulusi Dosdoğru. Biyografya/ 4. Bağlam Yayınları. Şubat 2004.
(2 Kenan Şahabettin'in sahibi olduğu Geçit dergisi 10 Ekim 1993- 10 Temmuz 1934 tarihleri arasında yedi sayı yayınlandı.
(3) Bu kitap Geçit dergisinin beşinci sayısında duyurulmasına karşın yayınlanmadı.
(4) Kemal Tahir, Notlar/Mektuplar. Bağlam Yayınları. İstanbul, 1993.
