Yeni Birlik ​Can düşmanı HİZBULLAH ile DEAŞ'ın BATI KALAMUN ANLAŞMASI üzerinden Irak, Suriye ve Lübnan...

​Can düşmanı HİZBULLAH ile DEAŞ'ın BATI KALAMUN ANLAŞMASI üzerinden Irak, Suriye ve Lübnan...

Konuyu bir satırla anlamak isteyenler için biraz uzun ama.

Abdullah AĞAR

Mezhep fitnesinin ve radikalizmin kör, kanlı ve dipsiz girdabına sürüklenen İslam Dünyasının sahadaki iki can düşmanı HİZBULLAH ve DEAŞ, bu düşmanlığa nazire edercesine Suriye’nin batı-güneybatısındaki (Lübnan sınırındaki) Batı Kalamun üzerinden bir anlaşmaya vardılar.

Geçen 15 günlük süreçte yaşayan bu çok önemli olay, artık bizi de çok fazlasıyla etkileyen ve ilgilendiren Ortadoğu’nun en ilginç gündemlerinden biriydi. Başta Irak-İran-Suriye-Lübnan ile bölgeye müdahiller de en çok konuşulan konuların başında geldi.

Türkiye’de ise bırakın ilgi görmeyi, konu doğru düzgün anlaşılamadı bile.

HİZBULLAH ve DEAŞ arasında yapılan bu anlaşmayla: DEAŞ’ın ‘Batı Kalamun’da yenilgiyi kabul etmiş bir şekilde’ bölgeden çıkması, güven içinde batıdan doğuya Suriye çölünü boydan boya geçmesi, Deyr ez Zor’un güneybatısında Irak sınırına 6 km mesafede DEAŞ kontrolündeki El bu Kemal’e gitmesi… Bunun karşılığında da geçmişteki mücadelelerde (2015) akıbeti belli olmayan 9 Lübnan askerinin/Hizbullah savaşçısının cesetleri teslim etmesi ve kaçırılan 2 piskoposun iadesi… öngörüldü.

Elbet anlaşmanın temel amacı cansız 9 bedeni almak değildi. DEAŞ’ın bile akıbetlerinden habersiz olduğu anlaşılan 2 piskoposun durumu ise aydınlatılabilse/geri alınabilseydi Hizbullah iradesi/etkisi ve Lübnan için sembolik değer taşıyan bu kazanım güçlü anlamlar üretebilirdi. İki piskopos meselesi ‘psikolojik göndermeleriyle’ öylece kaldı.

Asıl olan ise: Bu anlaşmayla birlikte Suriye hükümeti uzun zamandan beri ilk defa bir sınır boyunu (Lübnan sınırını) tamamen kontrol etmeyi başarmasıydı. Bölge güç kullanarak DEAŞ’tan temizlenmek istense daha çok kan dökülecek, ölümcül ihtiyaç duyduğu bazı kuvvetlerini de burada kilitlemek zorunda kalacaktı.

Lübnan Genelkurmay Başkanı Aoun ise yapmış olduğu açıklamayla hem askerlerinin cansız bedenlerini aldıklarını, hem de daha fazla can kaybının önüne geçtiklerini açıkladı.

Hizbullah açısından ise kazanç; Güney Lübnan’daki İsrail etkisi kadar önemsediği ‘ve özdeşleştirdiği’ DEAŞ tehdidinin 356 km’lik sınırdan tamamen uzaklaştırılması, Lübnan’daki etnik-mezhebi-meşrebi ve dini farklılıklar üzerinden iç karışıklık/iç savaş tehdidinin azaltılması, Lübnan’daki bu zengin farklılığın aynı hedefe yönlendirilmesinde elde edilen inisiyatif ve Hizbullah iradesinde şekillenen ve formüle edilen “Ordu-Millet-Direniş” refleksinin Lübnan kimyasına katacağı güçlü kıvam oldu.

Hatta öyle ki, 2 piskopos konusu ile birlikte ortaya çıkan bu süreç Lübnan için bile görülmedik bir ‘ilk’le; Hristiyan Dışişleri Bakanı Basil’in Nasrallah’tan önceki Hizbullah Gen. Sek.’i Musevi’nin mezarını ziyaret etmesi ve sosyal medya hesabından ‘direniş şehitlerini (!)’ övmesiydi.

DEAŞ ise akıbeti bilinmeyen bir asker hariç 8 Lübnan askerinin cesetlerini teslim etti. Bunun karşılığında da hasta yaralı kadın çocuk ve yaşlı 670 kişi ve ‘şimdilik canını kurtardığı’ 310 DEAŞ savaşçısının bölgeyi terk etme ve konvoyun Suriye çölünü geçerek Deyr ez Zor’un batısında kalan ve Irak sınırına 6 km mesafedeki El bu Kemal’a gitmesinin önü açıldı.

Anlaşmaya bakarak bazı çevrelerin “DEAŞ’ı; Hizbullah, İran ve Şiilik yarattı, bunun ispatı da bu anlaşma” iddiaları eşliğinde ve bu iddiaları ısıtan anlaşma çerçevesinde tahliye operasyonu devreye girdi. Yıllardır savaştıkları Hizbullah zırhlıları arasından geçerken ‘Hiç tanıdık olmayan bir görüntü sunan’ DEAŞ konvoyu (17 otobüs ve 11 ambulans/otobüs dahil 30’dan fazla araç) Irak-Suriye sınırına doğru yola çıktı.

Bundan hemen sonra da konvoy, bu anlaşmaya dahli olmadığı gözüken ABD’nin engellemesiyle karşı karşıya kaldı. Böylece tahliye/intikal durdu. Konvoy çölde, Suriye hükümetinin yakın zamanda DEAŞ’tan geri aldığı El Sukna kenti ile Humayma arasındaki beklemeye başladı.

“Görünen ve bilinen sahada” eşine pek rastlanmayan bu ilginç anlaşma ve hareketlilikle, aslında pek çok ezber de bozulmuş oldu. Hoş, küçük-orta ve büyük ölçeklerde DEAŞ ile öyle-böyle anlaşmalar yapıldığı biliniyordu da, bu denli açık ve sarih, hele hele sahadaki kırım-kıyım, nefret ve yıkımın en uzak kutupları arasında olunca doğal olarak bir başka ilgi ve dikkat çekti.

Daha da ötesi bütün bu yaşananlar bundan sonra olabileceklerle ilgili can alıcı göndermeleri de beraberinde getirdi. Bu olayda sadece hem sahanın kimyasına değil gelecekte olabileceklere dair çok önemli ip uçları, anlamlar ve göndermeler vardı.

En başta “DEAŞ’la mücadele kapsamında” sadece çatışmaların değil, aynı zamanda anlaşmalar da yapıldığı ortaya çıktı. Karşılıklı suçlamalarla sahada yapılan pek çok doğrusal-asimetrik ve gizli anlaşmaya-paslaşmaya yönelik gönderme ortalığa saçılıverdi. Geçmişe dair Musul’da, Menbiç’te, Rakka operasyonunun geciktirilmesinde, Telafer’de ve Tel Rıfat’ta DEAŞ’la yapılan anlaşmalar gündeme gelirken, gelecekte yapılacak-yapılabilecek anlaşmalar da fiili durumdan nasibini aldı. Irak’ın bölüşülmesi, parçalanması dahil, 25 Eylül referandumunu da ilgilendirdiği şekliyle Şırgat ve Havice’de, DEAŞ’ın toprak sahibi olarak kalabileceği(!) Suriye Orta Fırat havzası ve Irak Anbar çöllerinde, konuyla ilgili dizayn, silah-güç ve yığınak hareketliliği, kimlik-kimya değişiklikleri, silah bırakmalar ve bunlar üzerinden elde edilecek toprak paylaşımı, siyasi ve ekonomik rantlar gündeme geliverdi.

Irak merkezi hükümeti Başbakanı Abadi, yapılan bu anlaşmaya şiddetle tepki gösterirken, siyasi rakibi ve hasmı Maliki anlaşmadan yana tavır koydu, IKBY anlaşmaya şüpheyle yaklaştığını, Brett McGurk ise; “IŞİD’lilerin Irak'ın rızası olmadan Suriye içinden Irak sınırına taşınmaması ve savaş alanında öldürülmesi gerektiğini” ifade etti. Koalisyondan yapılan yazılı açıklamada; “Koalisyonun DEAŞ’lıların Irak sınırı istikametinde doğuya doğru ilerlemelerine izin vermeyeceğini, teröristlerin, meseleyi bir başkasının sorunu haline getirecek şekilde bir yerden başka bir yere taşınmasının kalıcı bir çözüm sağlamayacağı, konvoyda 300 DEAŞ'lının bulunduğu ve bunların deneyimli savaşçılar olduğu” ifade edildi. ABD’nin ‘hasta yaralı ve sivillerin bulunması nedeniyle’ konvoyu şimdilik(!) vurmadığı, bununla birlikte konvoyun geçiş güzergahını ve konvoya eşlik eden tank vb. zırhlı araçları vurduğu söylendi.

Bu açıklamaya karşılık, sahadaki bu intikalin ABD’nin pek işine gelmemesi nedeniyle bu tür açıklamalar yaptığı, Musul ve Telafer operasyonlarından kaçan DEAŞ’lıların ABD’nin bilgisi ve onayı dahilinde Peşmerge’ye ve Irak güçlerine teslim olduğu, benzer bir durumun Menbiç’te yaşandığı, ABD’den güç ve destek alan YPG-PKK’nın DEAŞ’lı teröristlerin El Bab ve Halep’e gitmelerine izin verdikleri gündeme geldi. Kendi ve proxylerinin hedef ve menfaatleri doğrultusunda DEAŞ’la ilgili meselelere ses çıkartmayan ABD’nin burada ortaya koyduğu refleks tartışmalı bulundu. Hatta bu mesele üzerinden başka bir boyutta hareket ettiği, Irak-Suriye-İran ve Hizbullah başta Şii örgütler arasında bir kırılganlık peşinde olduğu bir oyuna dair ifade ve iddialar gündem edildi.

Aslında Şii gruplar üzerinde ABD’nin hesabıyla ilgili ortaya çıkan bu atıf, çok bilinmeyen bir konu değil. Suriye’deki Şii milisler ve Irak’taki Haşdi eş-Şabiler arasındaki güç ve rekabet mücadelesi ile oluşmuş eksenlere ABD’nin ve diğer batının doğrusal ve asimetrik müdahaleleri çok uzun zamandan beri Irak’ın temel konularından biri. Hatta başta Ammar el Hekim ve Muktada es Sadr yeni pozisyonlar alırken, ülke eksenleri üzerinde hareket eden Maliki ve Abadi hasımlığı ve grupları pozisyonları belirlemiş durumda. Tabii güç, grup ve aşiret kayışları en önemli konuların başında geliyor.

Burada Maliki’nin Haydar el Abadi’yi hedef alan açıklamaları anlam taşıyor: Maliki Abadi’ye “Neden yüzlerce DEAŞ’lının Peşmerge’ye silahlarını teslim ettikten sonra Telafer’den çekilmesine izin verdiniz?” Bu sorunun devamında Maliki, Telafer’in savaş ile değil müzakere ve anlaşma yoluyla kurtarıldığına dikkat çekti.

Bundan sonraki süreçte ise teslim olan DEAŞ’lıların infaz edilmeleri dahil pek çok konu konuşuldu, iddialar ortaya atıldı, görüntüler ortaya çıktı. Daha da önemlisi Telafer’e uzun süre angaje olacağı öngörülen, ama çok kısa süren Telafer operasyonu sonrasında serbest kalan Irak merkezi güçlerinden ve Haşdi eş Şabilerden oluşan devasa armadanın nereye ve nasıl yöneleceği konuşulmaya başlandı.

Irak’ın geleceği, Hemrin dağı başta stratejik alanların paylaşımı, enerji kaynaklarının kontrolü, 25 Eylül referandumu, Havice ve Şırgat’ın kurtarılması ve hararetin, bütün problemin merkez noktasındaki Kerkük’e doğru yakınlaşmasıyla nedeniyle, başta Türkiye ve İran’ın da geleceğini çok yakından ilgilendiren süreç bir başka boyutta yaşanmaya başladı. IKBY’in referanduma sadece Kerkük değil, Peşmerge’nin olduğu her yeri dahil edeceğini ifade etmesi ve hazırlıklarını ona göre yapması, Kerkük’le beraber Diyala ve Salahattin’inde de bazı bölgelerin referanduma dahil edilmesi, başta Hanekin ve Mendeli (Diyala) ve Tuzhurmatu’nun (Selahattin) ürettiği pozisyonlar, yaşanan silahlı gösteriler ve silahlı sızmalar, Barzani’nin ‘iç rekabete bağlı olarak’ Kerkük’e karşı Musul’u bir koz olarak kullanıyor olması konunun en önemli stres noktalarını oluşturuyor.

Yaklaşık 50 binlik güçle (48.000) Irak merkezi kuvvetlerinin, hem Telafer hattından, hem de orta Irak bölgesinden Havice-Şırgat (dolayısıyla Kerkük) bölgesine akışı başlamışken, IKBY’den açıklamalar gelmeye, müzakere, iş birliği, lobi ve engelleme konuları bir bir ortaya çıkmaya başladı.

Öte yanıyla Havice-Şırgat operasyonuna bağlı olarak, olası DEAŞ teslimlerinin (!) nereden ve nasıl olacağı gündeme geldi. Dibis üzerinden Erbil tarafına mı, yoksa bir başka şekilde bir başka tarafa mı?

Bu arada DEAŞ’ın bundan sonra kime güveneceği ve kiminle nasıl süreç işleteceği belirginlik aramaya başladı. Öyle ya, teslim olan DEAŞ’lılar infaz mı edilecek, yoksa başka bir yol/yollar mı bulunacak?

O nedenle şu an, Suriye çölünde beklemekte olan DEAŞ konvoyunun akıbeti çok çok önem taşıyor.

Öte yanıyla bundan sonrası için DEAŞ’la ilgili iki temel senaryo kendini gösteriyor:

1-   DEAŞ’ı kontrol edilebilir alanlara taşımak… Buralarda silahlarını bırakıp teslim olmaya zorlamak. Direnirlerse imhaya devam etmek.

2-   DEAŞ’ı tamamen yok edinceye kadar DEAŞ’la savaşmak!

Her iki yaklaşımda da aynı eksende gözüken yapılar arasında fikir ayrılıkları, kırılganlıklar, hatta düşmanlıklar var.

Ancak sonuçta ne olursa olsun;

3-   DEAŞ’ın var olmasıyla ilgili nedenler, gerekçeler, travmalar ve düşmanlıklar var oldukça, DEAŞ ruhu ve etkisi var olmaya devam edecek.

Batı Kalamun anlaşması üzerinden tartışmalar devam ederken şu soru gündeme gelmişti: “Irak’taki DEAŞ’lılarla anlaşma yapmak helal iken Suriye için haram mı oluyor?”

Gerçekten de; sahayı, ‘gerçeği’, bozgunu, din algısını ve ilkesizliği çok iyi özetleyen bir soru bu?

Hedef ve menfaatler, kavramsal bozgun ve sahaya yansıyan strateji-taktik ve kurnazlıkları üzerinden dinin bir paravandan öteye geçmediği bir yok oluş yaşanıyor.

Haramlar ve helaller, duruma, pozisyona, kişiye ve ülkeye bağlı olarak yer değiştirir mi?

Aslında sorunun kökeninde tam da bu var.

Kavramlarıyla kaidesinden oynatılmış kişi-örgüt-grup-ülke bazlı bir din!

Gerçekten bir çözüm bulunmak isteniyorsa asıl buradan başlamak gerekmez mi?