Avrupa Birliği (AB) bünyesindeki 5 ülke, düzensiz göçle mücadele kapsamında sınır dışı süreçlerini kökten değiştirecek yeni bir adım attı. Avusturya, Almanya, Danimarka, Yunanistan ve Hollanda; iltica başvuruları olumsuz sonuçlanan ancak kendi ülkelerine iade edilemeyen kişilerin, Ruanda'da inşa edilecek ortak bir geri gönderme merkezine nakledilmesi hususunda fikir birliğine vardı.
Viyana Zirvesi'nde tarihi mutabakat
Avusturya'nın başkenti Viyana, Avrupa'nın göç stratejisini yeniden şekillendiren kritik bir toplantıya ev sahipliği yaptı. Avusturya Başbakanı Christian Stocker ve Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen’in öncülüğünde düzenlenen basın toplantısına; Avusturya, Almanya ve Ruanda içişleri bakanlarının yanı sıra Yunanistan, Hollanda ve Danimarka'nın göç ve dışişleri yetkilileri katıldı.
Kendilerini "Uygulayıcılar Grubu" olarak tanımlayan 5 AB ülkesi adına konuşan Başbakan Stocker, Ruanda'daki merkezin 2027 yılında hizmete girmesini hedeflediklerini açıkladı. Süreci Avrupa göç politikasında "tarihi bir paradigma değişimi" olarak yorumlayan Stocker, oturma izni bulunmayan kişilerin sınır dışı edilememesinin mevcut iltica sistemini işlevsiz hale getirdiğini savundu. Stocker ayrıca, henüz nihai imzaların atılmadığını ancak müzakerelerin resmen başladığını belirterek, maliyet tartışmalarına karşı çözümsüzlüğün çok daha ağır bedelleri olacağına dikkat çekti.
"İnsan kaçakçılarının iş modelini çökerteceğiz"
Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ise alınan kararı uzun yıllardır süren hazırlıkların somut bir meyvesi olarak değerlendirdi. Avrupa sınırları dışındaki ilk geri gönderme merkezinin kurulmasıyla düzensiz göçte oyunun kurallarının değişeceğini ifade eden Frederiksen, sınır kontrolünün yeniden sağlanacağını ve insan kaçakçılarının düzeninin bozulacağını vurguladı.
İngiltere modelinden farklı bir sistem uygulanacak
Almanya İçişleri Bakanı Alexander Dobrindt, hayata geçirilecek projenin İngiltere'nin daha önce gündeme getirdiği Ruanda planından ayrıştığını belirtti. İngiltere'nin iltica başvurularını doğrudan üçüncü ülkede değerlendirmeyi amaçladığını hatırlatan Dobrindt, 5 AB ülkesinin uzlaştığı modelin ise yalnızca Avrupa'daki yasal iltica süreçlerini tamamlamış ve tüm itiraz yollarını tüketmiş kişileri kapsadığının altını çizdi.
Ruanda İçişleri Bakanı Vincent Biruta da ülkesine gönderilecek kişilere yeni bir başlangıç imkanı sunulacağını dile getirdi. Biruta'nın açıklamasına göre merkeze nakledilen kişiler; kendi ülkelerine gönüllü dönüş yapma, Ruanda toplumuna entegre olma veya yasal oturum hakkı elde edebilecekleri farklı bir ülkeye gitme seçeneklerinden birini tercih edebilecek. Bakan Biruta, sürecin Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK) gibi uluslararası kurumların bağımsız denetimine açık olacağını da sözlerine ekledi.

İnsan hakları örgütleri karara tepkili
Viyana'da duyurulan bu ortak girişim, insan hakları savunucularının tepkisini çekti. Başbakanlık binası önünde toplanan protestocular planı eleştirirken, Uluslararası Af Örgütü ve İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW) yazılı açıklamalarla karara karşı çıktı.
Uluslararası Af Örgütü Avusturya Şubesi uzmanlarından Aimee Stuflesser, insanların hiçbir bağlarının bulunmadığı bir ülkeye gönderilmesini "sorumsuzluk" olarak nitelendirerek projeden vazgeçilmesi çağrısında bulundu. HRW Kıdemli Araştırmacısı Clementine de Montjoye ise Ruanda'nın insan hakları karnesine dikkat çekerek, bölgeye gönderilecek kişilerin keyfi gözaltı, kötü muamele ve hukuk dışı sınır dışı edilme gibi ciddi risklerle karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulundu.
BMMYK'dan uluslararası hukuk hatırlatması
Toplantıya katılan BMMYK Yüksek Komiseri Barham Salih, iltica prosedürlerinin adil ve güvenilir işlemesinin zorunluluğuna vurgu yaptı. Kurulacak merkezin hem AB standartlarına hem de uluslararası insan hakları hukukuna tam uyum sağlaması gerektiğini belirten Salih, mülteci koruma mekanizmalarının zarar görmemesi adına BMMYK'nın sürece danışmanlık desteği vererek yapıcı bir rol üstleneceğini ifade etti.