Birleşmiş Milletler (BM), Orta Doğu'da şubat ayında patlak veren savaşın küresel deniz ticaretine ve sivil denizcilere çıkardığı ağır faturayı gözler önüne serdi. BM Orta Doğu, Asya ve Pasifik'ten Sorumlu Genel Sekreter Yardımcısı Khaled Khiari, BM Güvenlik Konseyi oturumunda yaptığı sunumda, 11 Kasım tarihine kadar Hürmüz Boğazı ve çevresindeki sulara yönelik saldırılarda en az 25 denizcinin yaşamını yitirdiğini duyurdu.
Bölgedeki güvenlik krizinin ekim ayında çatışmaların başlangıcından bu yana en tehlikeli boyuta ulaştığını kaydeden Khiari, sivil denizcilerin hayatını kaybetmesinin sıradanlaşmasına asla müsaade edilmemesi gerektiğini vurguladı. BM yetkilisi, uluslararası deniz hukukunun korunması ve bölgedeki seyrüsefer özgürlüğünün vakit kaybetmeden yeniden tesis edilmesi çağrısında bulundu.
Deniz ticaretinde yüzde 65'lik sert düşüş
Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) tarafından kayda geçirilen veriler, ticari gemilerin karşı karşıya kaldığı tehlikenin boyutunu ortaya koydu. Buna göre, 1 Mart ile 11 Kasım tarihleri arasında Hürmüz Boğazı ve geniş Orta Doğu havzasında toplam 136 güvenlik olayı meydana geldi. Söz konusu vakaların 35'i ekim ayında, 10'u ise kasım ayının ilk günlerinde yaşandı.
Her gün yeni bir saldırı veya taciz bildiriminin yapıldığı bölgede, ticari taşımacılık durma noktasına yaklaştı. Sevkiyat hacminin savaş öncesi seviyelerin yüzde 65 altına gerilediğini aktaran yetkililer, sivil mürettebatın ve ticari filoların hiçbir koşulda askeri hedef haline getirilmemesi gerektiğinin altını çizdi.
Boğazda mayın krizi ve karşılıklı açıklamalar
Sahadaki sıcak gelişmeler ise gerilimin daha da tırmanacağına işaret ediyor. Tahran yönetimi, Hürmüz Boğazı'nda "izinsiz" veya "kısıtlı" ilan edilen rotaları kullanan üç petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak alev aldığını duyurdu. Savaş süresince boğazdan geçecek tüm gemilerin İran makamlarından izin alması gerektiğini belirten Tahran, bu kurala uymayan deniz araçlarının hedef alınacağı uyarısını yineledi.
İranlı yetkililer; ABD ambargolarının kaldırılması, limanlara uygulanan ablukanın son bulması ve dondurulmuş mali varlıkların serbest bırakılması şartları yerine getirilmeden boğazda tam geçiş serbestisi sağlanmayacağını savunuyor. Buna karşılık ABD ordusu, ana ticaret güzergâhlarının mayınlardan temizlendiğini ve bölgenin uluslararası gemi geçişlerine açık tutulduğunu öne sürüyor.
Küresel enflasyon ve gıda güvenliği tehdit altında
Hürmüz Boğazı'ndaki darboğazın yalnızca bölgesel bir güvenlik sorunu olmadığını belirten BM temsilcileri, krizin dünya ekonomisi üzerinde yıkıcı etkiler yarattığına dikkat çekti. Alternatif rotalara yönelim ve artan savaş riski nedeniyle enerji, navlun ve denizcilik sigortası maliyetlerinin rekor seviyelere tırmandığı ifade edildi.
Mevcut güvenlik düzenlemelerinin denizcilik sektörü için hem yetersiz kaldığı hem de sürdürülemez maliyetler doğurduğu vurgulanırken, tedarik zincirindeki bu kırılmanın küresel enflasyonu tetiklediği ve dünya genelinde gıda güvenliğini doğrudan tehdit ettiği uyarısı yapıldı.
