Küresel teknoloji rekabeti, savunma sanayisindeki atılımlar ve yapay zeka altyapısının hızla büyümesi, kritik mineraller ile nadir toprak elementlerini küresel siyasetin merkezine taşıdı. Dünya genelinde işleme ve rafinaj kapasitesinin büyük ölçüde Çin'in kontrolünde bulunması, Washington yönetimini tedarik zincirlerinde radikal adımlar atmaya sevk ediyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verileri ve sektör analizleri, bakır, lityum, grafit gibi hammadde kaynaklarının artık sadece ekonomik bir unsur değil, doğrudan bir ulusal güvenlik meselesi olduğunu gösteriyor.
Ulusal güvenlikte hammadde alarmı
Başkan Donald Trump liderliğindeki ABD yönetimi, tedarik riskini doğrudan ulusal savunma ve küresel rekabet gücüyle ilişkilendiriyor. Göreve gelmesinin ardından ilan edilen Ulusal Enerji Acil Durumu kapsamında; yerli üretim, işleme ve altyapı kapasitesinin mevcut ihtiyaçları karşılamakta yetersiz kaldığı vurgulanıyor. Bu doğrultuda Beyaz Saray, madencilikten geri dönüşüm süreçlerine kadar uzanan hammadde zincirini Amerikan topraklarında yeniden inşa etmeyi hedefliyor.
Küresel diplomaside mineral pazarlığı
Çin'in piyasadaki ezici hakimiyetine karşı harekete geçen Washington, hammadde diplomasisini jeopolitik hamlelerle destekliyor. Ukrayna ile gerçekleştirilen stratejik anlaşma sayesinde bu ülkenin zengin yer altı kaynaklarına erişim imkanı sağlanırken, Alaska'daki Ambler Road projesi gibi ertelenen yerli madencilik girişimleri de yeniden canlandırılıyor. Öte yandan Grönland'a yönelik stratejik ilgi ve Avustralya ile yapılan ikili ortaklıklar, hammadde arzını çok yönlü olarak güvenceye alma amacını taşıyor.
Tarihi adım: Stratejik Kritik Mineraller Rezervi
Şubat ayında Oval Ofis'ten duyurulan kararla ABD, tarihinin ilk Stratejik Kritik Mineraller Rezervi'ni resmen kurdu. Olası kriz ve acil durumlarda sivil üretimin aksamaması için hayata geçirilen bu depo sistemine ek olarak; federal kurumların yerli hammadde kullanımını zorunlu kılan düzenlemeler getirildi. Ticaret Bakanlığına stratejik malzemelerin ihracatını kısıtlama yetkisi tanınırken, batarya ve mineral projeleri için 3 milyar dolarlık dev bir finansman paketi açıklandı.
'Pax Silica' koalisyonu ve yeni ticaret bloğu
ABD, tek taraflı önlemlerin ötesine geçerek Batılı müttefikleriyle küresel bir hammadde bloğu oluşturmayı hedefliyor. Avustralya, Japonya, Güney Kore, Singapur ve İsrail'in katılımıyla hayata geçirilen "Pax Silica" koalisyonu, Çin'in fiyatlama ve arz üzerindeki tekelini kırmayı amaçlıyor. Güneydoğu Asya'dan Orta Doğu'ya kadar uzanan bu hatta, finansman kurumlarının desteğiyle maden çıkarımından mıknatıs üretimine kadar uçtan uca güvenli bir tedarik ağı kuruluyor.
