Küresel siyasetin üç belirleyici aktörü ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, tarihte ilk kez üçlü bir zirve formatında bir araya gelmeye hazırlanıyor. Çin’in teknoloji üssü Şıncın kentinde perşembe günü gerçekleşecek buluşma, yeni dünya düzenine dair kritik mesajlar barındırıyor.
Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi marjında düzenlenecek olan görüşme, üç ülkenin liderler düzeyinde bu formatta gerçekleştireceği ilk temas olma özelliğini taşıyor. Zirvenin ana gündem maddesini, şubat ayında ABD ile Rusya arasındaki son anlaşmanın süresinin dolmasıyla belirsizliğe sürüklenen nükleer silahların yayılmasının önlenmesi ve cephaneliklerin azaltılması oluşturuyor.
Beyaz Saray Sözcüsü Olivia Wales, Başkan Trump’ın nükleer silahlanmayı küresel bir tehdit olarak gördüğünü vurgulayarak, masadaki en öncelikli konunun bu olacağını doğruladı. Çin Dışişleri Bakanlığı ve Kremlin’den gelen resmi açıklamalarla da zirvenin yeri ve zamanı kesinleşti.
Anlaşma beklentisi düşük ancak ilk temas kritik
Washington kulislerinden sızan bilgilere göre, ABD yönetimi bu ilk zirveden somut bir nükleer anlaşma çıkmasını beklemiyor. Üst düzey bir ABD’li yetkili, görüşmenin bir sonuç belgesinden ziyade, hızla nükleer kapasitesini artıran Çin’in de dahil olduğu yeni bir diyalog süreci için "başlangıç noktası" niteliği taşıdığını ifade etti.
Masadaki bir diğer kesin gündem maddesi ise İran olacak. Ancak yaklaşık beş yıldır devam eden Rusya-Ukrayna savaşının üç lider tarafından hangi kapsamda ele alınacağı henüz netlik kazanmadı. Öte yandan, iş insanı Elon Musk’ın da Trump’ın Çin heyetinde yer alacağı, fakat liderlerin baş başa kalacağı bu tarihi oturuma katılmayacağı öğrenildi.
Üç liderin karmaşık diplomasi geçmişi
Üçlü format bir ilk olsa da liderlerin ikili ilişkileri oldukça hareketli bir geçmişe dayanıyor. 2013’ten bu yana onlarca kez bir araya gelen Şi ve Putin, Batı karşısında yakın bir stratejik ortaklık yürütüyor. Pekin yönetimi Ukrayna savaşında tarafsız arabulucu rolüne soyunsa da NATO müttefikleri, Çin’in sağladığı teknoloji ve istihbarat desteğiyle Moskova’nın savaş kapasitesini ayakta tuttuğu görüşünde.
Trump ve Putin cephesinde ise son aylarda dikkat çekici bir yumuşama gözleniyor. Bugüne kadar 2025’teki Alaska zirvesi dahil yedi kez yüz yüze görüşen ikilinin ilişkisi, Trump’ın ekim ayında Rus dizel yakıtına yönelik yaptırımları altı ay süreyle askıya almasıyla yeni bir boyut kazandı. ABD iç siyasetinde Kongre üyelerinin sert tepkisini çeken bu hamle, küresel enerji fiyatlarını dengeleme amacı taşısa da Moskova’ya ekonomik bir nefes aldırmıştı.
Kiev’den küresel güçlere "Yalta 2" uyarısı
Dünyanın nefesini tutarak beklediği zirve, Ukrayna cephesinde ise derin bir endişeyle takip ediliyor. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, kendi ülkelerinin geleceğinin Kiev masada olmadan kararlaştırılması ihtimaline karşı küresel güçleri uyardı.
Zelenskiy, 1945 yılında II. Dünya Savaşı’nın galiplerinin dünyayı nüfuz alanlarına böldüğü tarihi Kırım buluşmasına atıfta bulunarak, "Bu zirvenin küresel haritanın ve nüfuz alanlarının yeniden dağıtıldığı yeni bir 'Yalta 2, 3, 4' konferansına dönüşmesini kesinlikle kabul etmiyoruz" ifadelerini kullandı.