Güneş sisteminin uçsuz bucaksız dış sınırlarında dengeleri değiştirebilecek yeni bir gök cismi tespit edildi. Plüton’un yörüngesinin çok daha ötesinde keşfedilen ve şimdilik "ED138" kod adıyla anılan dev kütle, bilim çevrelerinde büyük yankı uyandırdı. Eğer yürütülen detaylı analizler ve ileri gözlemler bu bulguyu onaylarsa, ED138; Ceres, Plüton, Haumea, Makemake ve Eris'ten oluşan seçkin cüce gezegenler listesine altıncı üye olarak adını yazdıracak.
Şili'nin zirvesinden gelen tarihi sinyal
Keşfin arkasında, Şili'deki Cerro Pachón dağının 2 bin 682 metrelik zirvesinde konuşlanan Vera C. Rubin Gözlemevi yer alıyor. Dünyanın en gelişmiş ve en büyük dijital kamerasına sahip olan dev tesis, 2025 yılında başladığı operasyonlarında tüm gökyüzünü üç günde bir tarayabilme kapasitesiyle fark yaratıyor.
Harvard Üniversitesi öğretim görevlisi ve Smithsonian astrofizikçisi Matthew Holman, 2026'nın ilk aylarında gözlemevinin kaydettiği milyarlarca hareketli veriyi özel bir yazılımla tararken bu sıra dışı ize rastladı. İlk anda yazılımsal bir hata şüphesiyle verileri defalarca kontrol eden Holman, gözlemi netleştirmek adına Rubin Güneş Sistemi baş bilim insanı Prof. Mario Juric ile iş birliği yaptı. Juric'in arşiv taramaları neticesinde gök cismine ait 20 ek gözlem daha gün yüzüne çıkarıldı ve araştırmacılar arşiv verilerini birleştirerek nesnenin yörüngesini 10 yıl geriye dönük modellemeyi başardı.
Ceres'ten daha büyük, Plüton'dan daha uzak
Elde edilen ilk parametrelere göre ED138'in çapı 600 ile 1500 kilometre arasında değişiyor. Bu hesaplama, adayın halihazırda tescilli en küçük cüce gezegen olan Ceres'i geride bıraktığını ortaya koyuyor. Güneş'e olan mesafesi yaklaşık 46 astronomik birim (AU) olarak ölçülen gök cismi, Dünya ile Güneş arasındaki mesafenin tam 46 katı uzakta dönüyor. Bu konum, cismi doğrudan "Neptün ötesi nesne" kategorisine yerleştiriyor.
Gök bilimcilere göre ED138 aslında yetenekli amatör gözlemcilerin teleskoplarıyla yakalayabileceği bir parlaklık seviyesine sahip. Ancak cismin bugüne dek fark edilememesi iki temel engele dayanıyor: Nesnenin yalnızca güney yarım küreden taranabilen kör bir noktada bulunması ve son yirmi yıldır Dünya bakış açısına göre Samanyolu galaksisinin yıldızlarla dolu yoğun ışık şeridi boyunca ilerlemesi. Gözlemciler, milyarlarca yıldızın yarattığı karmaşa nedeniyle bu bölgedeki hareketli cisimleri tespit etmekte uzun süredir zorlanıyordu.
Yeni bir dünya arayışı ve resmi onay süreci
Uluslararası Astronomi Birliği'nin (IAU) 2006 yılında benimsediği ve Plüton'un statüsünün düşürülerek gezegen sayısının sekize inmesine yol açan kriterlere göre; bir gök cisminin cüce gezegen sayılabilmesi için Güneş etrafında dönmesi, küresel bir şekil alacak kütleye sahip olması ancak yörüngesindeki diğer enkazı temizleyememiş olması gerekiyor.
ED138'in bu şartları tam olarak karşılayıp karşılamadığını ve gerçek fiziksel hacmini belirlemek birkaç aylık ek araştırma gerektirecek. Canterbury Üniversitesi'nden gök bilimci Doç. Dr. Michele Bannister, nesnenin boyut aralığının gerçek bir "dünya" kabul edilmeye son derece uygun olduğunu vurguluyor. Olası bir uzay göreviyle cismin yüzeyinde tıpkı Plüton'daki gibi nitrojen buzullarına rastlanabileceğine dikkat çeken uzmanlar, Rubin Gözlemevi'nin sunduğu geniş veri havuzu sayesinde önümüzdeki yıllarda Güneş sisteminin sınırlarında benzer nitelikte başka saklı dünyaların da ortaya çıkarılabileceğini öngörüyor.
