Özbekistan, Latin alfabesine geçiş sürecinde nihai aşamaya geldi. Ülke parlamentosunun alt kanadı, dil reformunu tamamlayacak kritik yasa tasarısını kabul ederek Senato’ya gönderdi. Bu tarihi adım, Özbekistan’ın hem kendi yazı dilini modernize etme hem de Türk dünyasıyla dil birliğini güçlendirme stratejisinde yeni bir dönemin kapısını aralıyor.
Eğer tasarı Senato’dan da geçer ve Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev tarafından onaylanırsa, Özbek halkı 33 yıl aradan sonra köklü bir görsel ve işitsel yazı reformuna tanıklık edecek.
Kombinasyonlar Gidiyor, Özgün Harfler Geliyor
Mevcut sistemde 26 harf ve 3 özel harf kombinasyonundan (ch, sh vb.) oluşan Özbek alfabesi, yeni yasayla birlikte daha sade ve işlevsel bir yapıya kavuşacak. Reformun hayata geçmesiyle alfabe toplam 28 harfe düşecek.
En dikkat çekici değişiklik ise uzun süredir tartışılan harf kombinasyonlarının yerini doğrudan Türkçe karakterlere bırakacak olması. Yeni düzenlemeyle birlikte:
"o’" yerine ö,
"g’" yerine ğ,
"ch" yerine ç,
"sh" yerine ise ş harfi kullanılacak.
Ekonomiye Yük Getirmeyen "Yumuşak Geçiş" Stratejisi
Büyük çaplı alfabe değişimlerinin kamu bütçelerine getirdiği yüksek maliyet, Özbekistan yönetimince gözetilen en hassas noktalardan biri oldu. Alınan karara göre, ülkedeki tüm resmi ve hukuki belgelerin bir gecede değiştirilmesi talep edilmeyecek.
Eski harflerle basılmış veya düzenlenmiş evraklar, kamu maliyesine ek yük bindirmemek adına belirli bir süre daha yasal geçerliliğini koruyacak. Bu sayede hem bürokratik bir kaosun önüne geçilmesi hem de dijital ve fiziksel altyapının kademeli olarak yenilenmesi hedefleniyor.
Son 100 Yıldaki Dördüncü Büyük Yazı Devrimi
Bu hamle, Özbekistan’ın son bir asırda yaşadığı dördüncü büyük alfabe değişimi olarak kayıtlara geçecek. 20. yüzyılın başından bu yana Arap, Latin ve Kiril alfabeleri arasında geçişler yaşayan Özbek dili, bu son dokunuşla birlikte modern kimliğini kazanmış olacak.
Ortak Türk Alfabesine Doğru Büyük Adım
Özbekistan’ın attığı bu adım, bölgesel entegrasyon açısından da büyük bir sembolik anlama sahip. Türk Devletleri Teşkilatı (TDT), 2024 yılında üye ülkeler arasındaki iletişimi ve kültürel bağı kuvvetlendirmek amacıyla 34 harften oluşan "Ortak Türk Alfabesi" projesini duyurmuştu.
Türkiye, Azerbaycan ve Özbekistan gibi aktörlerin öncülük ettiği bu projede, Türkiye alfabesine ek olarak ä, ñ, q, x ve w gibi sesler yer alıyordu. Özbekistan'ın yaptığı bu son hamle, Türk dünyasının ortak bir yazı dilinde buluşma idealine bir adım daha yaklaştığının en somut göstergesi olarak kabul ediliyor.
