Paraguay, finans tarihinin en sarsıcı bankacılık skandallarından birinin ardından hükümet krizine sürüklendi. Ülkenin önde gelen dijital finans kuruluşlarından Ueno Bank’ın sermaye yeterliliğini kaybederek iflas noktasına gelmesi, Devlet Başkanı Santiago Peña’nın siyasi kariyerine mal oldu. Bankacılık operasyonlarının durdurulmasıyla yaklaşık 3 milyon vatandaş hesaplarına erişimini kaybederken, kamuya ve emeklilere ait yüz milyonlarca dolarlık fonun akıbeti belirsizliğini koruyor.
Kendi partisi olan Colorado Partisi’nin desteğini yitiren ve muhalefetin azil baskısıyla karşı karşıya kalan Peña, yayımladığı video mesajla görevinden çekildiğini duyurdu. Peña, kararının arkasında "ülkenin istikrarını ve toplumsal barışı muhafaza etme gayesi" olduğunu savunsa da krizin sorumluluğunu üstlenmekten kaçındı.
Saray ile batan banka arasındaki şüpheli bağlar
Krizin merkezinde, Devlet Başkanı Peña’nın Ueno Bank’ı bünyesinde barındıran şirketler topluluğuyla geçmişteki doğrudan ortaklığı yer alıyor. Göreve geldikten sonra da hisselerini elinde tutan ve ancak 2025 yılında ortaklıktan ayrılan Peña’nın, söz konusu bankadan şahsi olarak iki ayrı kredi çektiği belirlendi.
Temsilciler Meclisi’nin hazırladığı azil dosyasında; devlet başkanının görevi süresince açık bir çıkar çatışması yürüttüğü, bankadaki mali bozulmayı yetkilerini kullanarak gizlemeye çalıştığı ve kamusal emeklilik kaynaklarının riskli biçimde bu yapıya aktarılmasına göz yumduğu iddiaları yer aldı. Peña usulsüzlük suçlamalarını reddetse de siyasi koruma kalkanını koruyamadı.
Merkez Bankası ataması ve denetim zafiyeti tartışması
Skandalın bir diğer kilit boyutu ise denetleyici kurumların nasıl etkisiz hale getirildiği sorusu oldu. Peña’nın 2023 yılında Paraguay Merkez Bankası’nın başına getirdiği Carlos Carvallo, daha önce bizzat Ueno grubunun yönetim kademesinde yer alıyordu.
Carvallo’nun göreve başlamasından yalnızca 83 gün sonra, denetim kurulunun Ueno’nun basit bir finans şirketinden tam yetkili bir bankaya dönüşmesine izin vermesi şüpheleri artırdı. Usulsüz krediler ve likidite açığı nedeniyle sermaye oranları kritik eşiğin altına inince Merkez Bankası 3 Kasım’da operasyonlara el koymak zorunda kaldı. Artan baskılar sonucunda Merkez Bankası Başkanı Carvallo da krizin hemen başında istifasını verdi.
Kamunun ve emeklilerin birikimleri kilit altında
Ueno Bank bilançosundaki veriler, finansal çöküşün halk üzerindeki yıkıcı etkisini gözler önüne seriyor. Kuruluş bünyesinde tutulan yaklaşık 800 milyon dolarlık kamu mevduatı, toplam fonların dörtte birini oluşturuyor.
Paraguaylı işçilerin emeklilik ve sağlık güvencesini yöneten Sosyal Güvenlik Enstitüsü’nün (IPS) ise bankada 355 milyon dolarlık kaynağı bulunuyor. Kurumun toplam yatırım hacminin yaklaşık yüzde 9’una karşılık gelen bu varlıkların dondurulması, ülkede sosyal güvenlik sisteminin geleceğine ilişkin ciddi endişeler doğurdu.
Yargı devrede: 27 yöneticiye ağır suçlama
Merkez Bankası’nın müdahalesiyle birlikte yargı organları geniş çaplı bir soruşturma başlattı. Savcılık, banka kaynaklarının yasal sınırlamalar aşılarak hissedarların kontrolündeki bağlantılı şirketlere aktarıldığını ve mali tabloların gerçeğe aykırı makyajlandığını tespit etti.
Yürütülen adli süreç kapsamında 8 banka yöneticisi ve holdingle ilişkili 19 şüpheli olmak üzere 27 kişi hakkında; güveni kötüye kullanma, dolandırıcılığa teşebbüs ve ticari kayıtlarda sahtecilik suçlamalarıyla dava açıldı.
İstifa kararı meclisteki yargılamayı durduramadı
Paraguay’ın başkenti Asunción başta olmak üzere birçok kentte birikimlerini kaybeden mudiler sokaklara döküldü. Peña’nın istifa hamlesi ise siyasi ve hukuki hesaplaşmanın önüne geçemedi.
Temsilciler Meclisi, istifa açıklamasına rağmen azil başvurusunu ezici çoğunlukla onaylayarak dosyayı Senato’ya gönderdi. Senato’nun istifayı resmen kabul etmesi ve olası yargılama sürecini netleştirmesi beklenirken, anayasal prosedür uyarınca devlet başkanlığı koltuğuna Devlet Başkan Yardımcısı Pedro Alliana’nın oturması öngörülüyor.
