Sudan'da yaklaşık iki yıldır devam eden iç savaş, Kuzey Kurdufan eyaletinin yönetim merkezi El Ubeyd'de yeni ve çok daha karanlık bir evreye evrildi. Hızlı Destek Kuvvetlerinin (HDK) son haftalarda kenti adeta abluka altına alarak yoğunlaştırdığı insansız hava aracı (İHA) saldırıları, bölgeyi büyük bir insani trajedinin eşiğine getirdi. Başta Birleşmiş Milletler (BM), Avrupa Birliği ve ABD olmak üzere küresel aktörler, El Ubeyd’deki durumun geçmişte Kuzey Darfur’un merkezi Faşir’de yaşanan kitlesel insan hakları ihlalleri, sistematik cinsel şiddet ve zorla yerinden etme dalgasıyla benzer bir kadere sürüklenmesinden endişe ediyor.
Savaşın Kalbi Neden Bu Kentte Atıyor?
El Ubeyd, sadece bir eyalet merkezi olmanın ötesinde, Sudan askeri ve lojistik haritasının en kritik kavşak noktalarından biri. Başkent Hartum'u batıdaki Darfur bölgelerine bağlayan ana kara yollarının kesişiminde yer alan kent, Sudan ordusunun batı cephesindeki en önemli askeri ikmal hattı konumunda.
Askeri stratejinin yanı sıra El Ubeyd, Darfur, Hartum ve Güney Kurdufan arasındaki insani yardımların dağıtıldığı ana lojistik üs işlevi görüyor. Çatışmalar nedeniyle evlerini terk etmek zorunda kalan yüz binlerce mültecinin buraya sığınmasıyla, savaş öncesi yarım milyon olan kent nüfusu bugün tahminlerin çok üzerine çıkmış durumda. HDK'nin kenti "meşru askeri hedef" ilan etmesi ise bu devasa sivil nüfusu doğrudan ateş hattının ortasında bırakıyor.
Kritik Altyapı Çöküyor, Can Kaybı Artıyor
BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği tarafından belgelenen raporlar, kenti hedef alan İHA saldırılarının doğrudan sivil yaşam alanlarını felç ettiğini ortaya koyuyor. Sadece Haziran ayı içerisinde düzenlenen onlarca hava saldırısında, aralarında kadın ve çocukların da bulunduğu çok sayıda sivil yaşamını yitirdi.
Saldırıların bilinçli olarak elektrik santralleri, su şebekeleri, yakıt depoları, okullar ve pazar yerleri gibi hayati altyapılara yönelmesi kentteki hayatı durma noktasına getirdi. Özellikle yakıt tanklarının vurulması ve süregelen abluka, hastanelerin çalışamaz hale gelmesine ve halkın temiz suya erişiminin kesilmesine yol açıyor. Güvenlik koridorlarının kapanması nedeniyle uluslararası yardım konvoyları da kente giriş yapamıyor.
Kuşatmanın Gölgesinde Salgın ve Açlık Pençesi
El Ubeyd’de sadece bombalar değil, açlık ve hastalıklar da sivilleri tehdit ediyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), komşu Batı Kurdufan’da patlak veren kolera salgınının hızla El Ubeyd’e ve Kuzey Kurdufan eyaletine yayıldığını doğruladı. Savaş nedeniyle sağlık sisteminin tamamen çöktüğü ülkede koleranın yanı sıra dang humması, sıtma ve kızamık gibi ölümcül salgınlar da hızla yayılıyor. Ülke genelinde 33 milyondan fazla insanın insani yardıma muhtaç olduğu bu dönemde, El Ubeyd’deki abluka felaketin boyutunu katlayarak artırıyor.
Uluslararası Alanda "Suç Mahalli" Kararı ve Siyasi Tıkanıklık
Gelişmeler üzerine acilen toplanan BM İnsan Hakları Konseyi, El Ubeyd'de sivillere yönelik hak ihlallerinin ve uluslararası hukuk suistimallerinin araştırılması amacıyla bağımsız bir soruşturma başlatılması kararını oy birliğiyle kabul etti. BM yetkilileri, "El Ubeyd bir sonraki suç mahalli olmamalı" diyerek dünyaya çağrıda bulunurken, batılı ülkeler ve Arap Birliği HDK’ye saldırıları derhal durdurma ve sivillerin tahliyesi için güvenli koridorlar açma baskısı yapıyor.
Diğer taraftan, siyasi çözüm arayışları ise askeri şartların gölgesinde tıkanmış durumda. Hartum yönetimi ve Sudan Egemenlik Konseyi, ABD’nin barış vizyonunu ancak HDK’nin ele geçirdiği topraklardan tamamen çekilmesi ve silahsızlandırılması şartıyla masaya yatıracağını belirterek geri adım atmayacaklarının mesajını veriyor.
