Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında son dönemde tırmanan askeri gerilim diplomatik zeminde yeni bir evreye taşındı.
ABD Başkanı Donald Trump, kendisine ait sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı son resmi açıklamada, Tahran yönetiminin Washington'dan diplomatik temasları sürdürme talebinde bulunduğunu belirtti.
Trump, İran'ın bu talebini kabul ettiklerini ilan ederken, taraflar arasında yürürlükte olan askeri mutabakatın ise fiilen geçerliliğini yitirdiğini vurguladı. Trump açıklamasında, "İran görüşmelere devam etmemizi talep etti. Bunu yapmayı kabul ettik ancak Amerika Birleşik Devletleri kendilerine, kesin bir dille, ateşkesin bittiğini bildirmiştir" ifadelerini kullandı.
Açıklama, iki ülke arasında arabulucu kanallar vasıtasıyla yürütülen de-eskalasyon süreçlerinin ortasında geldi. Beyaz Saray danışmanlarının ve uluslararası arabulucuların diplomatik diyalog kanalını açık tutma gayretlerine rağmen, ABD Başkanı'nın askeri sahada esnekliği elinde tutmak adına ateşkesin bittiği yönündeki keskin tutumunu sürdürmeyi tercih ettiği gözleniyor.
İslamabad Memorandumu sonrasındaki en büyük kırılma
İki ülke arasındaki diplomatik ilişkiler, Pakistan'ın arabuluculuğunda yürütülen müzakerelerin ardından haziran ayı ortasında tarihi bir eşiğe ulaşmıştı. ABD ve İran, aylarca süren çatışmaların ardından 14 Haziran'da savaşın durdurulmasını ve ihtilaflı konuların barışçıl müzakerelerle çözülmesini öngören 14 maddelik bir çerçeve anlaşmaya varmıştı. Kamuoyunda "İslamabad Memorandumu" olarak adlandırılan bu mutabakat, tarafların askeri operasyonları askıya almasını ve Hürmüz Boğazı'nın ticari gemi geçişlerine yeniden açılmasını yasal güvence altına alıyordu.
Ancak bu diplomatik yakınlaşma uzun ömürlü olmadı. ABD Hazine Bakanlığı'nın, haziran ayındaki mutabakat kapsamında İran'a sağladığı ve normal şartlarda 21 Ağustos'a kadar geçerli olması planlanan geçici petrol ihracatı yaptırım muafiyetini iptal etmesi, anlaşmaya vurulan ilk büyük darbe oldu. Ekonomik yaptırımların yeniden devreye alınmasının ardından Hürmüz Boğazı'nda ticari tankerlerin hedef alınmasıyla askeri hareketlilik yeniden zirve yaptı.
Hürmüz Boğazı'nda karşılıklı askeri misillemeler
Gerilimin sahaya yansımasıyla birlikte ABD ordusu, 8 Temmuz'da İran'a yönelik geniş kapsamlı yeni hava saldırıları başlattığını duyurdu. ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), Hürmüz Boğazı ve çevresinde seyrüsefer güvenliğini tehdit eden unsurları gerekçe göstererek İran içerisindeki hava savunma sistemleri, drone ve füze depolama tesisleri ile lojistik altyapılardan oluşan yaklaşık 90 stratejik hedefi vurduğunu açıkladı.
İran ordusu ise bu bombardımanlara misilleme olarak gecikmeden harekete geçti. Tahran yönetimi, komşu ülkeler olan Bahreyn, Kuveyt, Katar ve Ürdün'de konuşlu bulunan ABD askeri üslerini füze ve kamikaze insansız hava araçlarıyla hedef almaya başladı. Bölgedeki savunma sistemlerinin devreye girmesiyle tırmanan bu karşılıklı saldırılar, haziran ayında sağlanan hassas dengeleri tamamen ortadan kaldırırken, Washington ve Tahran hattında diplomatik masanın hangi şartlar altında yeniden kurulacağı belirsizliğini koruyor.
