Sivas Cumhuriyet Üniversitesi’nde gerçekleştirilen araştırmalar sonucu, Birleşik Krallık Ulusal Arşivleri’nde yer alan Ekim 1917 tarihli gizli İngiliz istihbarat raporu gün yüzüne çıkarıldı. "Panturancılık Hareketi" başlıklı bu rapor, dönemin İngiliz perspektifinden Pantürkizm, Türk milliyetçiliği ve Osmanlı Devleti’ne dair önemli analizler içermektedir.
Çalışma, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe ve Sosyal Bilimler Bölümü’nden öğretim üyesi Prof. Dr. Osman Kubilay Gül tarafından yürütülmüştür. CAB 24/33/82 referans numarasıyla kayıtlı rapor, Birinci Dünya Savaşı sırasında, özellikle Bolşevik Devrimi’nin ardından kaleme alınmıştır. Rapor, Osmanlı Devleti’nin Türkistan’daki Türk milliyetçiliği ve Pantürkizm hareketine dair değerlendirmeler sunmaktadır.
Raporda, Türkçe konuşan nüfusların coğrafi dağılımı, İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin ideolojik yapısı ve Panislamizm ile Pantürkizm arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Ayrıca, Osmanlı Devleti’nin Arap ve Ermeni nüfusa yönelik politikaları ve Bolşevik Devrimi’nin Orta Asya’daki Türk nüfusu üzerindeki etkileri de gündeme alınmıştır. Çalışma, raporun yalnızca içerik değil, siyasal ve jeopolitik koşullarda anlamının da değerlendirilmesine odaklanmıştır.
Prof. Dr. Gül, raporun Türk milliyetçiliğini Avrupa kaynaklı ve yapay bir hareket olarak tanımladığını belirtmiştir. Araştırmada, bu tarihi belgelerin sınırlılıkları sistematik belge eleştirisi ile ortaya konmuş ve savaş dönemi istihbaratıyla ilgili daha geniş bir perspektif sunulmuştur.
Çalışmanın detayı açığa çıkarıldığında, Prof. Dr. Gül, raporu bulmanın bir arşiv çalışması sırasında gerçekleştiğini ve ilk kez dijital ortamda yer almadığı için büyük önem taşıdığını ifade etmiştir. Raporda, sadece Osmanlı Devleti ile değil, aynı zamanda Pantürkizm konusunda sağlanan bilgiler açısından da önemli katkılar sağlandığı vurgulanmıştır.
Gül, raporunun içerdiği bilgilerin doğru kabul edilmemesi gerektiğinin altını çizerek, kendi bilgileriyle karşılaştırma ve analiz yapmanın gerekliliğine değinmiştir. Araştırma sürecinin sonunda elde edilen verilerin, hem Türk hem de uluslararası literatürde birçok tartışmaya zemin hazırlayacağı umulmaktadır.
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, arşivlerin dijitalleşmesi sürecinde İngiltere’deki mevcut kaynaklardan faydalanarak eşitlikçi bir şekilde Pantürkizme dair belgeleri incelemekte ve dijital ortamda yayımlamaktadır. Araştırıldıktan sonra, 1944 yılına ait bir başka raporun da ele alınacağı ve bu belgelerin karşılaştırmalı bir analizinin yapılacağı ifade edilmiştir.
SİVAS CUMHURİYET ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ TÜRKÇE VE SOSYAL BİLİMLER BÖLÜMÜ’NDE ÖĞRETİM ÜYESİ PROF. DR. OSMAN KUBİLAY GÜL
