Yeni Birlik Eğitim Yapay zeka sınav sistemlerini değiştiriyor mu? Güney Kore'deki kopya skandalı eğitimde yeni tartışmayı başlattı

Yapay zeka sınav sistemlerini değiştiriyor mu? Güney Kore'deki kopya skandalı eğitimde yeni tartışmayı başlattı

Güney Kore'de vergi muhasebeciliği sınavında birinci olan adayın minyatür kamera, cep telefonu ve yapay zekâ kullanarak kopya çektiğini itiraf etmesi sınav güvenliğini yeniden gündeme taşıdı. Avrupa'dan ABD'ye, Türkiye'den Asya ülkelerine kadar eğitim sistemleri; ölçme yöntemlerini, dijitalleşmeyi ve sınav güvenliğini yeniden şekillendiriyor.

Güney Kore'de düzenlenen Ulusal Vergi Muhasebeciliği Yeterlilik Sınavı'nın birincisi, soruları minyatür kamerayla görüntüleyip yapay zekâya çözdürdüğünü ve yanıtları cep telefonundan kontrol ettiğini itiraf etti. Başta suçlamaları reddeden aday, avukatı aracılığıyla hem vergi hem de kamu muhasebeciliği sınavlarında aynı yöntemi kullandığını kabul etti.

Skandalın ardından Güney Kore Eğitim Bakanlığı, üniversiteye giriş sınavlarında gözlük kontrolleri ve elektronik cihaz denetimlerini sıkılaştırdı. Akıllı gözlükler ve dışarıdan veri aktarabilen cihazlar tartışmaların odağına yerleşirken, sınav ortamı ve uygulama yöntemlerinin yeniden ele alınması gündeme geldi.

Avrupa'da sınav anlayışı değişiyor

Avrupa ülkeleri, ezber yerine beceri ölçümüne ve değerlendirme yöntemlerini çeşitlendirmeye odaklanıyor. Danimarka, öğrencilerin yapay zekâ destekli ödev hazırlayabildiği bu dönemde, evde yapılan yazılı çalışmaları gerçekten anlayıp anlamadıklarını ölçmek için sözlü değerlendirmeleri devreye almaya hazırlanıyor. İngiltere'de ise sınav düzenleyici kurum Ofqual, GCSE ve A-level gibi kritik sınavların bilgisayar ortamına taşınması ve güvenlik koşulları üzerinde çalışıyor.

Bazı ülkeler dijital sınavlara yönelirken bazıları proje, sunum ve uygulamalı değerlendirmelere ağırlık veriyor. Avrupa Komisyonunun 2026 yılı eğitim raporları da yapay zekâ kullanımının yaygınlaştığına dikkat çekerek bu araçların öğrenme sürecinin yerine geçmemesi gerektiğini vurguluyor.

ABD'de dijital sınav var, ancak kurallar sıkı

ABD'de üniversiteye girişte kullanılan SAT, dijital sınav uygulamalarının öne çıkan örneklerinden biri. College Board tarafından düzenlenen sınav, Bluebook adlı uygulama üzerinden bilgisayarlarda gerçekleştiriliyor.

"Yükseköğretimde yapay zekâ kullanımının boyutlarını ortaya koyan en kapsamlı çalışmalardan biri UC Berkeley öncülüğünde 95 bini aşkın üniversite öğrencisiyle gerçekleştirildi. Science dergisinde yayımlanan bulgulara göre öğrencilerin üçte ikisi üretken yapay zekâdan yararlanıyor. Araştırma, yapay zekâya aşinalık arttıkça akademik dürüstlük sınırlarının aşındığını da gözler önüne seriyor: Araçları ayda bir kullananların sadece %7'si kopya çektiğini belirtirken, günlük kullanıcılarda bu oran %26'ya çıkıyor."

Ancak sınavın dijital olması, adayların sınav sırasında internete veya yapay zekâ araçlarına erişebildiği anlamına gelmiyor. Cep telefonu, izinsiz elektronik cihaz ve ChatGPT gibi araçların kullanılması yasak. Sınav, belirlenen dijital güvenlik kuralları ve gözetmen denetimi altında gerçekleştiriliyor.

ABD'deki sistemde dikkat çeken noktalardan biri de sınavların yalnızca bilgi ölçme aracı olarak değil, standartlaştırılmış bir değerlendirme yöntemi olarak ele alınması. SAT sonuçları üniversite başvurularında kullanılabiliyor. Bununla birlikte ABD'de üniversitelerin kabul koşulları birbirinden farklılık gösterebiliyor; bazı kurumlar SAT puanını zorunlu tutarken bazıları isteğe bağlı değerlendirme yapıyor.

Bu nedenle ülkedeki üniversiteye kabul süreci yalnızca tek bir sınav sonucuna dayanmıyor. Öğrencinin akademik geçmişi, ders performansı ve üniversitenin kabul politikaları da değerlendirmede rol oynayabiliyor.

Türkiye'de sınav sistemi hangi yönde ilerliyor?

Türkiye'de Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) ve ÖSYM uygulamalarında dijitalleşme ile ölçme yöntemlerinin çeşitlendirilmesi öne çıkıyor. MEB'in 14 Kasım 2026'da Ölçme ve Değerlendirme Yönetmeliği'nde yaptığı değişiklikle, okul öncesi ve ilkokulda sınav yerine gelişimin süreç içinde izlenmesi esas alındı ve sonuçların öğrenci ya da okulları sıralamak için kullanılmaması hükme bağlandı.

Yönetmeliğe göre, okul öncesinde ve ilkokullarda herhangi bir ad altında sınav yapılamayacak. Bu kademelerde ölçme ve değerlendirmenin temel amacı, öğrencilerin bilişsel, fiziksel, sosyal ve duygusal gelişim düzeylerinin süreç içerisinde izlenmesi ve desteklenmesi olacak.

Bu çerçevede öğrencinin gelişimi, öğretim programı üzerinden takip edilebilecek. Ayrıca ölçme ve değerlendirme uygulamalarından elde edilen sonuçlar öğrenciler, sınıflar, okullar veya iller arasında sıralama, karşılaştırma ya da kıyaslama yapmak amacıyla kullanılamayacak.

Düzenlemeyle ölçme ve değerlendirme faaliyetleri, sadece Bakanlıkça uygun görülen dijital sistemler ve araçlar kullanılarak gerçekleştirilecek.

Soru hazırlama ve değerlendirme süreçlerini desteklemek ve bu süreçlerin etkinliğini artırmak amacıyla Bakanlıkça uygun görülen yapay zekâ araçları kullanılabilecek.
 

Yönetmelikte dijital sistemlerin ve Bakanlıkça uygun görülen yapay zekâ araçlarının soru hazırlama ile değerlendirme süreçlerinde kullanılabilmesine de yer veriliyor. Bunun yanında ortak yazılı sınavlar ve beceri odaklı soru modelleriyle öğrencilerin bilgiyi kullanma ve yorumlama yetkinliklerinin ölçülmesi hedefleniyor.

Sınavların geleceğinde ne değişecek?

Farklı ülkelerdeki uygulamalar incelendiğinde sınav sistemlerinin tek bir yönde değişmediği görülüyor. Bazı ülkeler bilgisayar tabanlı sınavları yaygınlaştırırken bazıları sözlü değerlendirmeleri, proje çalışmalarını ve uygulamalı sınavları ön plana çıkarıyor.

Danimarka hükümeti, lise öğrencilerinin yazılı ödevlerde yapay zeka kullanarak kopya çekmesini engellemek amacıyla yeni bir dizi tedbiri yürürlüğe koydu. Düzenleme kapsamında 16-19 yaş arası öğrenciler, evde hazırladıkları yazılı ödevleri sözlü olarak savunmak zorunda kalacak.

Önümüzdeki dönemde sınav sistemlerinde dijital uygulamaların, sözlü değerlendirmelerin ve beceri odaklı ölçme yöntemlerinin daha fazla yer alması bekleniyor. Yapay zekânın yaygınlaşmasıyla birlikte sınav güvenliği ve öğrencilerin bireysel başarılarının doğru ölçülmesi de önem kazanıyor. Ülkelerin yeni düzenlemeleri, sınavların yalnızca bilgi ölçen testlerden farklı değerlendirme yöntemlerini de içeren bir yapıya doğru ilerlediğini gösteriyor.