Her gün cebimizde taşıdığımız 5 liranın arkasındaki kişi kim sorusu, özellikle yeni nesil banknotları inceleyen vatandaşlar tarafından sıkça araştırılıyor. 2009 yılından bu yana tedavülde bulunan E9 emisyon grubu 5 Türk Lirası banknotunun arka yüzünde Ord. Prof. Dr. Aydın Sayılı’nın portresi yer alıyor. Bilim tarihine yaptığı katkılarla tanınan Sayılı, Türkiye’de bu alanın kurumsallaşmasında öncü isimlerden biri olarak kabul ediliyor. Peki Aydın Sayılı kimdir, 5 TL’nin üzerinde neden onun resmi var ve hangi alanda uzmandı?
5 liranın arkasında kim var, 5 TL’nin üzerinde neden Aydın Sayılı var?
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), banknotların arka yüzünde Türk kültürüne, sanatına ve bilimine katkı sağlamış önemli isimlere yer veriyor. 5 TL’nin arkasında yer alan isim ise bilim tarihçisi Ord. Prof. Dr. Aydın Sayılı.
Aydın Sayılı’nın 5 TL’nin üzerinde yer almasının temel nedeni, bilim tarihi alanındaki akademik çalışmaları ve Türkiye’de bu disiplinin gelişimine sunduğu katkılar olarak gösteriliyor. Özellikle Orta Çağ İslam dünyasında bilimsel faaliyetler üzerine yaptığı araştırmalar, uluslararası literatürde de karşılık buldu.
Banknotta Sayılı’nın portresinin yanında güneş sistemi figürü, atom simgesi, DNA sarmalı ve eski el yazması motifleri bulunuyor. Bu semboller, hem bilimin evrensel yapısını hem de Sayılı’nın tarihsel bilimsel mirasa yönelik çalışmalarını simgeliyor.
Aydın Sayılı kimdir?
1913 yılında İstanbul’da dünyaya gelen Aydın Sayılı, eğitim hayatındaki başarısıyla genç yaşta dikkat çekti. Lise bitirme sınavlarında gösterdiği üstün performans sonrası Mustafa Kemal Atatürk’ün dikkatini çekerek devlet bursuyla yurt dışına gönderildi.
Sayılı, Harvard Üniversitesi’nde bilim tarihi alanında doktora yaptı. Bu alanda doktora derecesi alan ilk isimlerden biri olarak kayıtlara geçti. Akademik kariyerinde özellikle Orta Çağ İslam dünyasında astronomi, matematik ve tıp alanındaki bilimsel çalışmalar üzerine yoğunlaştı.
Türkiye’ye döndükten sonra Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde görev aldı. Burada bilim tarihi kürsüsünün oluşumuna katkı sağladı, profesörlük unvanını aldı ve daha sonra “ordinaryüs profesör” oldu. Böylece Türkiye’de bilim tarihinin akademik bir disiplin olarak yerleşmesinde öncü rol üstlendi.
Aydın Sayılı hangi alanda uzmandı?
Aydın Sayılı bir bilim tarihçisiydi. Çalışmalarında özellikle astronomi tarihi ve tıp tarihi üzerine yoğunlaştı. İslam dünyasında kurulan rasathaneler, gözlemevleri ve bilimsel kurumlar üzerine yaptığı araştırmalar, alanında referans kabul edilen eserler arasında yer aldı.
Harvard Üniversitesi’ndeki doktora çalışması da gözlemevleri tarihi üzerineydi. Bu yönüyle hem Batı hem de Doğu bilim mirasını birlikte ele alan akademik bir perspektif geliştirdi. Çalışmaları yalnızca Türkiye’de değil, uluslararası bilim camiasında da ilgi gördü.
5 TL’nin üzerindeki semboller ne anlama geliyor?
5 TL banknotunun arka yüzünde yer alan semboller, Aydın Sayılı’nın akademik kimliğini ve bilim tarihine katkılarını yansıtıyor.
DNA sarmalı, modern bilimi ve biyolojik keşifleri,
Atom simgesi, fizik ve temel bilimleri,
Güneş sistemi figürü, astronomiyi,
Eski el yazmaları ise tarihsel bilimsel metinleri ve medeniyetlerin bilgi birikimini temsil ediyor.
Bu görseller, Sayılı’nın geçmiş medeniyetlerin bilime katkılarını inceleyen çalışmalarına gönderme yapıyor. Aynı zamanda bilimin çağlar boyunca süren gelişimini sembolize ediyor.
Aydın Sayılı kaç yaşında öldü?
Ord. Prof. Dr. Aydın Sayılı, 15 Ekim 1993 tarihinde Ankara’da hayatını kaybetti. 1913 doğumlu olan Sayılı, 80 yaşında vefat etti. Ardında, Türkiye’de bilim tarihinin temellerini atan kapsamlı bir akademik miras bıraktı.
Bugün 5 liranın arkasında yer alan portresi, yalnızca bir görsel unsur değil; Türkiye’nin bilimsel birikimine ve akademik geçmişine verilen değerin simgesi olarak kabul ediliyor. Aydın Sayılı’nın ismi, hem Türk lirasında hem de bilim dünyasında kalıcı bir iz bırakmaya devam ediyor.
