ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları sonrası başlayan çatışmalar küresel enerji piyasasında hareketliliğe neden olurken, petrol fiyatlarında sert yükseliş yaşandı. Brent petrol kısa sürede 80 doların üzerine çıkarken, Türkiye’de motorinin litre fiyatına yapılması beklenen 6 lira 69 kuruşluk zam gündeme geldi. Ancak gece yarısı uygulanması beklenen zam son anda iptal edildi.
Zam beklentisi nedeniyle akaryakıt istasyonlarında uzun araç kuyrukları oluşurken, motorin fiyatlarında herhangi bir değişiklik yapılmadı. Yaşanan gelişme sonrası akaryakıt fiyatları neden artmadı, motorin zammı neden iptal edildi ve eşel mobil sistemi yeniden devreye girer mi soruları gündeme geldi.
Motorine yapılacak 6,69 TL zam neden iptal edildi?
Enerji piyasasında son günlerde yaşanan dalgalanmalar motorin fiyatlarına zam beklentisini artırmıştı. Brent petrol fiyatının yükselmesi ve döviz kurundaki hareketlilik nedeniyle motorinin litre fiyatına 6,69 TL zam yapılması bekleniyordu.
Ancak sektör kaynaklarından edinilen bilgilere göre gece yarısından itibaren yürürlüğe girmesi planlanan zam iptal edildi. Bu nedenle motorin fiyatlarında herhangi bir değişiklik yapılmadı.
Zam uygulanmış olsaydı bazı şehirlerde motorinin litre fiyatının 70 liraya yaklaşabileceği ifade ediliyordu. Bu ihtimal özellikle büyük şehirlerde akaryakıt istasyonlarında yoğunluğa yol açtı.
Petrol fiyatları neden yükseldi?
Küresel enerji piyasasında yaşanan hareketliliğin temel nedeni Orta Doğu’daki gerilim oldu. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları sonrasında bölgede çatışmaların tırmanması petrol arzına yönelik riskleri artırdı.
Çatışmalar başlamadan önce brent petrol yaklaşık 70 dolar seviyesinde işlem görüyordu. Ancak jeopolitik risklerin artmasıyla birlikte petrol fiyatı hızla yükselerek 80 doların üzerine çıktı.
Uzmanlara göre Orta Doğu’daki gerilim devam ettiği sürece petrol fiyatlarında dalgalanma sürebilir. Bu durumun akaryakıt fiyatlarına da yansıması bekleniyor.
Akaryakıt fiyatları neden artmadı?
Petrol fiyatlarında yaşanan yükselişe rağmen motorin zammının iptal edilmesi, ekonomi yönetiminin enflasyonla mücadele politikalarıyla ilişkilendiriliyor.
Akaryakıt fiyatlarındaki artış Türkiye’de doğrudan enflasyon üzerinde etkili oluyor. Bu nedenle hükümetin fiyat artışlarının tüketiciye yansımasını sınırlayacak bazı adımlar üzerinde çalıştığı belirtiliyor.
Bu kapsamda yeniden gündeme gelen en önemli seçeneklerden biri ise eşel mobil sistemi oldu. Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın konuyla ilgili etki analizi yaptığı ve bu hafta içerisinde karar verilebileceği ifade ediliyor.
Eşel mobil sistemi nedir?
Eşel mobil sistemi, akaryakıt fiyatlarında uluslararası petrol fiyatları ve döviz kuruna bağlı olarak yaşanan artışların tüketiciye doğrudan yansımamasını sağlayan bir mekanizma olarak biliniyor.
Bu sistemde akaryakıt fiyatları yükseldiğinde oluşan artış Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) üzerinden karşılanıyor. Böylece pompa fiyatları sabit tutulabiliyor.
Örneğin motorinin litre fiyatı vergi hariç maliyet artışı nedeniyle 20 kuruş yükseldiğinde, aynı tutarda ÖTV indirimi yapılabiliyor. Böylece tüketici pompada aynı fiyatı ödemeye devam ediyor.
Fiyatlar düştüğünde ise daha önce indirilen ÖTV yeniden artırılarak vergi kaybı telafi ediliyor.
Eşel mobil sistemi yeniden uygulanacak mı?
Akaryakıt fiyatlarında yaşanan küresel artış ve bunun enflasyon üzerindeki etkisi nedeniyle eşel mobil sistemi yeniden gündeme geldi.
Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın başlattığı etki analizinin sonuçlarına göre sistemin yeniden devreye alınıp alınmayacağına karar verileceği belirtiliyor.
Ekonomi yönetimi açısından sistemin amacı, petrol fiyatlarındaki ani yükselişlerin enflasyon ve tüketici fiyatları üzerindeki etkisini sınırlamak.
Eşel mobil sistemi Türkiye’de ne zaman kaldırıldı?
Türkiye’de eşel mobil sistemi daha önce de uygulanmıştı. Sistem özellikle akaryakıt fiyatlarındaki küresel artışların tüketiciye yansımasını sınırlamak amacıyla devreye alınmıştı.
Ancak 2021 yılının son çeyreğinde döviz kurunda yaşanan hızlı yükseliş ve petrol fiyatlarındaki artış nedeniyle sistem sürdürülemez hale geldi ve uygulama sona erdirildi.
Yeni dönemde petrol fiyatlarındaki yükselişin devam etmesi durumunda sistemin tekrar devreye alınabileceği değerlendiriliyor.
Motorin fiyatlarında önümüzdeki günlerde zam olur mu?
Uzmanlara göre petrol fiyatlarının yüksek seviyelerde kalması durumunda akaryakıt fiyatlarında yeniden artış gündeme gelebilir. Özellikle brent petrolün 80 doların üzerinde kalması halinde motorin ve benzin fiyatlarının yeniden güncellenmesi beklenebilir.
Öte yandan ekonomi yönetiminin atacağı adımlar ve olası eşel mobil uygulaması, zamların tüketiciye ne ölçüde yansıyacağını belirleyecek.
Enerji piyasasında yaşanan gelişmeler ve Orta Doğu’daki gerilim, önümüzdeki günlerde akaryakıt fiyatlarının seyrini belirleyen en önemli faktörler arasında gösteriliyor.
