Anadolu Aslanları İşadamları Derneği (ASKON) Sağlık Sektör Kurulu, son dönemde dijital mecralarda hızla yayılan denetimsiz takviye edici gıda satışları ve gerçeğe aykırı sağlık vaatlerine karşı kapsamlı bir yol haritası hazırladı. ASKON Genel Başkan Yardımcısı Yılmaz Aydın ile Genel Sekreter Fatih Furkan Akkaya, sektörün sorunlarını ve çözüm önerilerini içeren raporu Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) Başkanı Hüseyin Çelik’e teslim etti.
Cezalar "reklam gideri" gibi görülüyor
Raporda yer alan en çarpıcı tespit, mevcut idari para cezalarının sahadaki caydırıcılığını kaybetmiş olması. Mevzuata aykırı sağlık beyanlarıyla yüksek satış rakamlarına ulaşan bazı işletmelerin, kesilen cezaları adeta birer "reklam bütçesi" gibi finanse ettiği vurgulandı. Bu tablonun, yasal prosedürlere ve kalite standartlarına harfiyen uyan üreticileri haksız rekabetle baş başa bıraktığı belirtilirken, merdiven altı üretimin yaygınlaşmasının Türkiye’nin küresel pazardaki "Made in Türkiye" kalite algısına ve ihracat potansiyeline doğrudan zarar verdiği ifade edildi.
Yetki dağınıklığına karşı tek merkezli denetim
Takviye edici gıdaların onay ve güvenlik süreçlerinin Tarım ve Orman Bakanlığı, sağlık beyanlarının TİTCK, reklam ve e-ticaret denetimlerinin ise Ticaret Bakanlığı yetki alanında bulunduğunu hatırlatan kurul, kurumlar arası veri kopukluğunun giderilmesi gerektiğini bildirdi. ABD’deki FDA ve FTC kurumları arasındaki koordinasyon modelinin örnek gösterildiği raporda, şu kritik adımların atılması istendi:
Merkezi Koordinasyon Ağı: Üç bakanlığın aynı veri tabanı üzerinden anlık takip yapabileceği, tüketici şikâyetlerinin ve başvuruların tek havuzda toplanacağı ortak bir sistem kurulmalı.
Yapay Zekâ Destekli Takip: Sosyal medya ve e-ticaret platformlarındaki yanıltıcı içeriklere yapay zekâ algoritmalarıyla anında müdahale edilmeli ve dijital denetimler sıklaştırılmalı.
3. İhlalde Satış Engeli: Aynı ürün hakkında uygunsuz sağlık beyanı sebebiyle üçüncü kez yaptırım uygulanması durumunda, söz konusu ürünün dijital pazaryerlerinde ve eczanelerde satışı tamamen durdurulmalı.
5. İhlalde Faaliyet Durdurma: Mevzuat ihlalini beşinci kez tekrarlayan işletmelerin ticari faaliyetleri askıya alınmalı.
Marka ve Satıcıya Eş Zamanlı Yaptırım: Cezalar yalnızca ürünü listeleyen satıcıya değil, ana marka sahibine de aynı anda kesilmeli; böylece farklı satıcı hesapları üzerinden satışın sürdürülmesinin önüne geçilmeli.
Sektör paydaşlarıyla ortak çalışma mesajı
ASKON Sağlık Sektör Kurulu, hazırlanan önerilerin hayata geçirilmesi sürecinde halk sağlığının korunması, dürüst üreticinin desteklenmesi ve piyasa disiplininin sağlanması amacıyla ilgili bakanlıklar, bilim insanları ve sektör temsilcileriyle ortak projeler yürütmeye hazır olduklarını duyurdu.