Türkiye ile Irak arasında 1973 yılında imzalanan ve onlarca yıldır küresel enerji piyasalarının en önemli can damarlarından biri olan ham petrol boru hattı anlaşması tarihi bir dönüşümün arifesinde. Hürmüz Boğazı’nda artan ABD-İran gerilimi sebebiyle Batı pazarlarının Kerkük-Ceyhan hattına olan bağımlılığı artarken, Ankara ile Bağdat hattında diplomasi trafiği hız kazandı.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, 27 Temmuz itibarıyla süresi dolacak olan mevcut anlaşmanın yenilenmeyeceğini, bunun yerine iki ülkenin çıkarlarını koruyan daha modern, kapsamlı ve sürdürülebilir yeni bir mutabakat hedeflediklerini açıkladı.
"Sürekli Sorun Üreten Bir Anlaşmayla Devam Etmek İstiyoruz"
Mevcut hukuki altyapının iki ülke arasındaki ilişkileri tahkim süreçleriyle gölgelediğine dikkat çeken Bakan Bayraktar, statükonun korunmasının her iki tarafa da fayda sağlamadığını vurguladı. Bayraktar, karar arkasındaki gerekçeyi şu sözlerle özetledi:
"Boru hattı anlaşmasını uzatmıyoruz. Biz bir sene önce bu anlaşmayı yenilemeyeceğimizi zaten beyan ettik. 2010 yılında akdedilen bu anlaşma sebebiyle Irak bizi 2014’te tahkime götürdü. Sürekli anlaşmazlık çıkaran ve tarafları tahkimle baş başa bırakan bir sistemle yola devam etmek istemiyoruz. Yeni bir kurulum, yeni bir anlaşma şart."
Tıkanıklığı Önleyecek Geçici Reçete: 1 Yıllık BOTAŞ Formülü
Irak’taki iç siyasi dinamikler, seçim süreçleri ve yeni hükümetin kurulma aşamaları nedeniyle 27 Temmuz’a kadar kapsamlı ve kalıcı bir anlaşmanın tamamlanması fiziki olarak mümkün görünmüyor. Ancak Türkiye, küresel piyasaları sarsacak bir kesintinin önüne geçmek adına akılcı bir ara çözüm sundu.
BOTAŞ aracılığıyla bir yıllık geçici bir taşıma formülü geliştirdiklerini belirten Bakan Bayraktar, şunları kaydetti:
Geçici Taşıma Sözleşmesi: BOTAŞ, Irak petrolünü bir yıl boyunca taşımaya devam edecek.
Zaman Kazanma Hamlesi: Bu 1 yıllık geçiş sürecinde, 3 ila 6 ay gibi kısa bir sürede "Yeni ITP" (Irak-Türkiye Petrol Boru Hattı) anlaşması için müzakereler yürütülecek.
Kapasite Tahsisi: Irak tarafının talebi doğrultusunda, günlük 180-200 bin varil olan fiili akışa karşın Türkiye, Irak için 750 bin varillik kapasiteyi rezerve etmeye hazır olduğunu bildirdi.
Milyar Dolarlık Tahkim Çıkmazında Gözler Washington'da
İki ülke arasındaki en hassas konulardan biri olan tahkim davasına da değinen Bayraktar, hukuki sürecin devam ettiğini belirtti. Uluslararası tahkim mahkemesinin, Ankara'nın 2014-2018 yılları arasında Bağdat'ın onayı olmadan Kuzey Irak petrolünü ihraç ettiği gerekçesiyle hükmettiği 1,5 milyar dolarlık tazminat kararına ilişkin teknik hesaplamaların sürdüğünü ifade etti.
Türkiye'nin geçmişten gelen alacaklarının da masada olduğunu hatırlatan Bayraktar; Washington D.C.'de devam eden tenfiz davasını işaret ederek, "Orada karşılıklı faizler hesap edilecek, kimin alacaklı olduğuna bakılacak ve o dönem hukuken kapanacak. Paris’teki mahkemeye yaptığımız itirazlar da var. 2018 sonrasına dair tahkim süreci ise zaten kendi mecrasında sürüyor" dedi.
