Batılı ülkelerin uyguladığı kapsamlı enerji yaptırımları ile Kızıldeniz ve Hürmüz Boğazı çevresinde tırmanan jeopolitik gerilimler, küresel enerji lojistiğinde dengeleri değiştirdi. Küresel ısınmanın etkisiyle deniz buzlarının giderek çekildiği Arktik bölgesi, Rusya'nın Asya'ya uzanan yeni enerji koridoruna dönüştü.
Uluslararası enerji analiz kuruluşu S&P Global'in Commodities at Sea verilerine göre, Rusya'nın Kuzey Deniz Yolu aracılığıyla Asya pazarlarına ulaştırdığı ham petrol ve petrol ürünleri miktarı, 2026 seyrüsefer sezonunda 13,2 milyon varile tırmanarak tarihi bir rekora imza attı. 2024 yılında 10,8 milyon varil, 2025'te ise 12,2 milyon varil olarak kaydedilen sevkiyat hacmi, bu yıl bir önceki sezonun rekorunu yaklaşık yüzde 8 oranında geride bıraktı.
Avrupa kapısı kapandı, rota Asya'ya döndü
Rusya'nın ihracat haritasındaki bu keskin dönüşümün temelinde, Avrupa Birliği'nin (AB) Aralık 2022'de deniz yoluyla Rus ham petrolüne, Şubat 2023'te ise petrol ürünlerine getirdiği ithalat yasakları yatıyor. Batı'nın tavan fiyat mekanizması ve denizcilik sigortalarına yönelik kısıtlamaları, Rus enerji devlerini yeni pazarlara ve alternatif güzergahlara yöneltti.
Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak'ın Enerji Politikası dergisinde paylaştığı verilere göre, ülkenin toplam petrol ihracatında Asya'nın payı 2021'deki yüzde 40 seviyesinden 2025'te yüzde 80'e fırladı. Toplam 238 milyon tonluk ihracat içinde Avrupa'nın payı ise 175 milyon tondan 25 milyon ton bandına kadar çekildi. Öte yandan AB'nin temmuz ayında onayladığı 21'inci yaptırım paketiyle 41 gemi daha kara listeye alınırken, yaptırım uygulanan Rus petrol gemilerinin toplam sayısı 670'i aştı.
Süveyş'e kıyasla yüzde 40 zaman tasarrufu
Baltık Denizi limanlarından kalkan tankerler için geleneksel Süveyş Kanalı rotasına güçlü bir alternatif sunan Kuzey Deniz Yolu, uygun buz koşullarında Doğu Asya'ya teslimat süresini en az altı haftadan yüzde 40 daha kısa sürelere indiriyor. Mesafenin kısalması yakıt ve gemi kiralama maliyetlerinde ciddi avantaj sağlasa da buzkıran eskortu ücretleri, zorlu iklim şartları ve buz sınıfı tanker sayısının kısıtlı olması bu mali kazanımı bir miktar dengeliyor.
Vostok Oil devrede, toplam yük 40 milyon tonu aşıyor
Kuzey koridorundaki rekor artışta, Rus enerji devi Rosneft'in amiral gemisi niteliğindeki Vostok Oil projesinin de büyük payı bulunuyor. Eylül ayında Devlet Başkanı Vladimir Putin'in katılımıyla açılışı yapılan 790 kilometrelik boru hattı, Krasnoyarsk sahalarındaki petrolü Arktik kıyısındaki Buhta Sever Limanı'na taşıyor. Yıllık 100 milyon ton kapasiteyle planlanan hat üzerinden buz sınıfı Valentin Pikul tankeriyle başlayan sevkiyatlar, ekim sonu itibarıyla altı sefere ulaştı.
Güzergah sadece petrolle sınırlı kalmayıp sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG), maden cevheri ve konteyner taşımacılığında da yoğunlaşıyor. Rusya Devlet Nükleer Enerji Kuruluşu Rosatom Genel Müdürü Aleksey Lihaçev, ekim ortası itibarıyla 35 milyon tonu geçen toplam yük hacminin yıl sonunda 40 milyon ton barajını aşacağını öngörüyor. Rusya Uzak Doğu ve Arktik Kalkınma Bakanı Aleksey Çekunkov da kasım başı itibarıyla transit yük taşımacılığının geçen yıla göre iki katına çıkarak 6 milyon tona ulaştığını duyurdu.
Eriyen buzullar ve çevresel risk uyarısı
İklim değişikliği Arktik'te ticari seyrüsefer penceresini genişletiyor. Rusya Federal Hidrometeoroloji ve Çevre İzleme Servisi (Rosgidromet) verileri, bölgedeki deniz buzu alanının 16 Eylül itibarıyla geçen yıla kıyasla yüzde 5 daralarak 4,73 milyon kilometrekareye indiğini ortaya koydu.
Ancak artan gemi trafiği, kırılgan Arktik ekosistemi için ciddi riskleri de beraberinde getiriyor. S&P Global Maritime Intelligence Risk Suite raporuna göre, 2025-2026 döneminde bu hattan uluslararası alıcılara ham petrol taşıyan 28 tankerin tamamı en az bir Batılı ülkenin yaptırım listesinde yer alıyor. Daha endişe verici olanı ise bu gemilerden 7'sinin buz sınıfı sertifikasına sahip olmaması; bu durum bölgede olası bir kaza ve petrol sızıntısı tehlikesini büyütüyor.
Hedef 2027'de kesintisiz sefer ve nükleer filo takviyesi
Moskova yönetimi, mevsimsel sınırlamaları aşarak Kuzey Deniz Yolu'nu yıl boyu işleyen küresel bir ticaret arterine dönüştürmeyi amaçlıyor. Rosatom Arktik Direktörü Vladimir Panov, Çin ile imzalanan ve 2030'a kadar yıllık 20 milyon tonluk yük hacmi öngören yol haritası kapsamında, 2027 başında Asya yönlü düzenli seferleri 12 aya yaymayı hedeflediklerini açıkladı. Gelecek yılın başında hizmete girecek olan yeni nükleer buzkıran Çukotka ile Rusya'nın nükleer buzkıran filosu 9 gemiye çıkarken, bölgedeki arama-kurtarma, iletişim ve sağlık altyapısının da hızla güçlendirilmesi planlanıyor.