Türkiye’de milyonlarca bardakta bulunan çayın yolculuğu, Doğu Karadeniz’in yüksek yamaçlarında çok büyük emekle sürdürülüyor. Ülkenin yaş çay üretiminin büyük bir bölümünün yapıldığı bu bölgede, binlerce üretici, bahçelerden topladıkları çayı alım merkezlerine ulaştırarak sofralarımıza kadar gelen sürecin ilk adımını atıyor.
Çay hasadı, Doğu Karadeniz’in sarp arazilerinde sabahın erken saatlerinde başlayarak devam ediyor. Rize, Trabzon, Artvin ve Giresun illerinde yer alan çay bahçelerinde, birçok alanda makine kullanımının mümkün olmaması nedeniyle üreticiler, insan gücü ile zorlu bir mesai harcıyor. Türkiye’nin yaş çay üretimi büyük oranda bu bölgeden sağlanırken, çay tarımı, yerel ekonomik istikrar açısından da kritik bir rol oynuyor. 2025 yılı itibarıyla bölgede 1 milyon 338 bin ton yaş çay işlenmesi öngörülüyor ve bu çayın büyük bir kısmı kamu ve özel sektör fabrikalarında kuru çaya dönüştürülüyor.
Mayıs ayındaki ilk sürgünle birlikte üreticiler çay bahçelerine girmeye başlamışken, bugünlerde ikinci sürgün çay hasadı devam ediyor. Yılda üç kez gerçekleştirilen bu hasatta, çayların kalitesi, "iki buçuk yaprak" olarak adlandırılan körpe filizlerin özenle toplanmasıyla belirleniyor. Geçmişte yalnızca el emeği ile gerçekleştirilen hasatta günümüzde motorlu kesme makineleri ve çay makasları kullanılsa da, engebeli arazi koşulları nedeniyle insan gücü hala büyük bir öneme sahip.
Sarp yamaçlarda çay hasadı, tarımsal faaliyetleri oldukça zorlaştırmaktadır. Bazı çay bahçelerine araçla ulaşım mümkün olmazken, üreticiler, topladıkları çayları omuzlarında veya sırtlarında taşıyarak yol kenarlarına veya alım noktalarına ulaştırıyorlar. Aile bireyleri, komşular ve mevsimlik tarım işçileri, hasat döneminde birlikte çalışarak dayanışma kültürünü benimsemektedir. Hasat döneminde artan iş gücü ihtiyacını karşılamak amacıyla farklı illerden ve ülkelerden gelen mevsimlik işçiler de üretime katkıda bulunuyor.
Toplanan yaş çaylar, kamuya ait alım yerlerine ve özel sektör tesislerine teslim ediliyor. Burada ürünler tartılarak kaydediliyor ve kalite kontrolünden sonra fabrikalara sevk ediliyor. Hasat sırasında alım merkezlerinde uzun araç ve üretici kuyrukları oluşmakta, günlük işleme kapasitesinin aşılması durumunda kontenjan uygulamaları devreye alınmaktadır.
Türkiye'de üretilen yaş çayın yaklaşık %68'i Rize, %19'u Trabzon, %11'i Artvin ve %2'si Giresun'da hasat ediliyor. Çay denince akla gelen ilk şehir Rize olsa da, Trabzon'un Vakfıkebir ilçesi Kıranköy Mahallesi de üretimin sürdürüldüğü önemli merkezlerden biri olarak öne çıkıyor. Buradaki üreticilerin yoğun emekleri, bölgenin daha az tanınan çay üretim yerlerinden birini gözler önüne seriyor.
Kıranköy Mahallesi'ndeki üreticiler, yüksek rakım nedeniyle fındık yetiştirilemeyen bölgelerde yıllar önce alternatif ürün olarak çay dikmişlerdir. Bu yıl, birçok yıldan beri en verimli hasat dönemlerinden birini yaşadıklarını belirten Mustafa Tosun, "Burası yüksek rakımlı bir bölge, fındık yetişmiyor. Çay bu yıl verimli oldu, bu sene gerçekten çok iyi bir sezon geçiriyoruz" diye ifade etti.
Çay hasadında yer alan Çeşminaz Çavuş ise, "Yaklaşık 10 yıldır amcama yardım ediyorum. Çay toplamak zor ama alıştık. Bu işi severek yapıyorum, gurur duyuyorum. Çay hasadından sonra bağda, bahçede çalışmaya devam edeceğiz" şeklinde konuştu.
Mahalle sakini Emine Çavuş, Karadeniz’de tarımla uğraşan kadınların yılın çoğunu üretimle geçirdiğini belirterek, "Çocuklarımızın rızkını kazanmak için çay topluyoruz ve fındıkla ilgileniyoruz. Çay, bu yıl yağışların faydalı etkisiyle güzel büyüdü ve verimli bir hasat aldık. Ancak çaydan sonra fındık bahçelerini temizlemek gerek" dedi. Karadeniz kadınlarının zorlu yaşam mücadelesine dikkat çeken Çavuş, "Zor şartlara alıştık, ekmeğimizi taştan çıkarıyoruz" diyerek bölgedeki tarımın ne kadar zor olduğunu vurguladı.
KIRANKÖY MAHALLESİ'NDE ÜRETİCİLER, SARP YAMAÇLARDA YETİŞEN ÇAYLARI HASAT ETMEK İÇİN YOĞUN MESAİ HARCIYOR
