Modern Kapitalizmin "Maestrosu" Alan Greenspan 100 Yaşında Hayatını Kaybetti
Küresel finans sisteminin merkezinde 18 yılı aşkın bir süre boyunca adeta bir orkestra şefi gibi oturan, ABD Merkez Bankası (Fed) tarihinin en güçlü ve en çok tartışılan figürü Alan Greenspan, 100 yaşında aramızdan ayrıldı. Eski Fed başkanının, Parkinson hastalığına bağlı olarak gelişen komplikasyonlar nedeniyle evinde huzur içinde vefat ettiği bildirildi. Acı haberi, Greenspan’in onlarca yıllık hayat arkadaşı, ünlü gazeteci Andrea Mitchell kamuoyuna duyurdu. Mitchell, eşinin hem Cumhuriyetçi hem de Demokrat başkanlar döneminde ülke ekonomisine yön veren dev bir isim olduğunu vurgularken, "Hatalarını kabul etme konusunda her zaman dürüsttü" diyerek onun entelektüel samimiyetine dikkat çekti.
Fed Yönetim Kurulu ise yayımladığı taziye mesajında derin üzüntülerini belirterek, Greenspan’in hem ekonomik yükseliş hem de yüksek stres dönemlerinde kuruma başarıyla liderlik ettiğini, geride bıraktığı fiyat istikrarı ve şeffaflık mirasının ülke genelinde kalıcı bir iz bıraktığını ifade etti.
Nota Kağıtlarından Ekonomi Raporlarına Uzanan Bir Ömür
6 Mart 1926’da New York’ta bir borsacının oğlu olarak dünyaya gelen Greenspan, çocukluk yıllarında beyzbol istatistiklerini ezbere hesaplayan üstün matematik yeteneğiyle öne çıkıyordu. Ancak onun ilk gençlik aşkı ekonomi değil, müzikti. Prestijli Juilliard School’da klarnet ve saksafon eğitimi alan genç Greenspan, profesyonel caz orkestralarında çalarak hayatını kazanıyordu.
Müziğin ritminden rakamların dünyasına geçiş yapmaya karar verdiğinde, New York Üniversitesi’nde ekonomi eğitimine başladı ve doktorasını burada tamamladı. Columbia Üniversitesi'ndeki öğrencilik yıllarında, kendisinden önce Fed başkanlığı yapacak olan Arthur Burns’ün rahlesinden geçti. Bu dönemde hayatını değiştiren en önemli kırılma noktalarından biri ise ünlü liberteryen düşünür ve "Atlas Vazgeçti" kitabının yazarı Ayn Rand ile tanışması oldu. Rand’in radikal serbest piyasa ve bireysel çıkar felsefesi (Objektiflik), Greenspan’in ekonomi vizyonunun temel yapı taşını oluşturdu. Ciddi ve mesafeli tavırları nedeniyle Rand’in kendisine "cenazeci" lakabını taktığı Greenspan, kazandığı analitik disiplinle iş dünyasında hızla parladı ve kurduğu danışmanlık şirketiyle dev şirketlerin resesyon tahminlerini başarıyla yaptı.
Krizleri Yöneten "Sihirbaz" ve "Greenspan Put" Kavramı
Siyasete Richard Nixon’ın kampanya danışmanı olarak giren Greenspan, Gerald Ford döneminde Ekonomik Danışmanlar Konseyi Başkanlığı yaptı. 1987 yılında ise Ronald Reagan tarafından Paul Volcker’ın yerine Fed Başkanlığı koltuğuna atandı. Göreve gelmesinden yalnızca iki ay sonra, ABD borsalarının bir günde yüzde 22’den fazla çakıldığı tarihî "Kara Pazartesi" şoku yaşandı. Çiçeği burnunda başkan, piyasalara hızla ve muazzam bir likidite sağlayarak ekonomiyi derin bir resesyondan çekip çıkardı. Kriz anlarında piyasayı fonlayarak yatırımcıyı koruyan bu korumacı yaklaşım, finans literatürüne sonsuza dek kazınacak olan "Greenspan put" terimini doğurdu.
1990’lı yıllarda küreselleşme ve internet devrimi yaşanırken, enflasyon baskılarına direnip faiz artırmayarak ABD tarihinin en uzun soluklu ekonomik genişleme dönemlerinden birine imza attı. Asya ve Rusya krizlerini başarıyla göğüslemesi, onu Time dergisinin kapağına "Dünyayı Kurtaran Komite"nin lideri olarak taşıdı. Dot-com balonunun patlaması ve 11 Eylül terör saldırıları gibi küresel şokları başarıyla yöneten lider, Time ve The Economist gibi yayınlar tarafından "Rock Yıldızı" ve "Maestro" olarak adlandırıldı. En iyi fikirlerini sabahları iki saati bulan küvet banyolarında rapor okurken bulduğunu itiraf eden Greenspan, kapalı kapılar ardındaki Fed kararlarını şeffaflaştırarak da kurumsal bir devrim gerçekleştirdi.
Küresel Krizin Gölgesinde Kalan Çelişkili Bir Miras
Greenspan, 2006 yılında görev süresi bittiğinde arkasında parıltılı bir kariyer bırakmıştı; hatta Nobel ödüllü ekonomist Milton Friedman onun dönemini "tüm zamanların en başarılı merkez bankacılığı performansı" olarak nitelemişti. Ancak bu büyü, emekliliğinden sadece iki yıl sonra, 2007-2009 küresel finansal krizinin patlak vermesiyle bozuldu.
Eleştirmenler, Greenspan’in "serbest piyasaların kendi kendini denetleyebileceği ve finans kuruluşlarının kendi itibarlarını korumak için rasyonel risk yönetimi yapacağı" inancını sert bir dille eleştirdi. Konut piyasasındaki devasa balonu görememek, gevşek regülasyonları savunmak ve yüksek riskli (subprime) ipotek kredilerine göz yummakla suçlandı. Ekim 2008’de Kongre karşısına çıkan efsanevi lider, finansal aktörlerin öz çıkarlarına güvenmekle hata yaptığını belirterek, "Teorimde bir çatlak buldum" itirafında bulundu.
Kendisini "Yapmadığım şeyler için övüldüm, sonra yine yapmadığım şeyler için suçlandım" diyerek savunan Alan Greenspan, her şeye rağmen getirdiği katı analitik disiplin, merkez bankasının bağımsızlığını perçinleyen duruşu ve modern kapitalizme vurduğu mühürle dünya ekonomi tarihindeki sarsılmaz ve çok yönlü yerini korumaya devam edecek.
