Türkiye’de emekliler, belirli şartların sağlanması halinde aynı ay içinde üç farklı gelir elde edebiliyor. Düzenlemeler kapsamında maaş, çalışma geliri ve ölüm aylığı birlikte alınabiliyor.
Emekli olduktan sonra çalışma imkanı
Mevcut uygulamaya göre, emekli olduktan sonra özel sektörde çalışmaya devam eden kişiler, Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) kapsamında hem emekli aylıklarını hem de işverenden aldıkları maaşı birlikte alabiliyor.
Bu uygulama özellikle 1 Ekim 2008’den önce sigorta girişi bulunan kişiler için geçerli oluyor. Bu kişiler emekli aylıkları kesilmeden çalışma hayatına devam edebiliyor.
Ancak emeklilik sonrasında kamu görevine başlanması halinde emekli aylığı durduruluyor. Kamu görevinden ayrılındığında ise aylık yeniden hesaplanarak bağlanıyor.
Ölüm aylığı ile ikinci gelir
Eşi vefat eden kişiler, belirli şartları sağlamaları halinde ölüm aylığına hak kazanıyor. Bu hak, kişinin çalışıyor olması veya emekli bulunması durumunda da devam ediyor.
Ölüm aylığında bağlanma oranı, duruma göre değişiyor. Bu oran bazı durumlarda yüzde 75, bazı durumlarda ise yüzde 50 olarak uygulanıyor.
Ölüm aylığı bağlanabilmesi için vefat eden sigortalının en az 1800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi bulunması gerekiyor. Alternatif olarak, SSK kapsamında en az 5 yıl sigortalılık süresi ve 900 gün prim şartı da aranıyor.
Üç farklı gelir aynı anda alınabiliyor
Mevcut sistemde, kendi emekli aylığını alan bir kişi aynı zamanda eşinden dolayı ölüm aylığı da alabiliyor. Bu kişi çalışmaya devam ederse üçüncü bir gelir daha elde etmiş oluyor.
Bu durumda kişi, emekli maaşı, ölüm aylığı ve çalıştığı iş yerinden aldığı ücret olmak üzere üç ayrı gelir kalemine sahip oluyor.
Aylık toplam gelir 58 bin 75 TL’ye ulaşabiliyor
Taban aylık uygulaması kapsamında emeklilere en az 20 bin TL ödeme yapılıyor. Ölüm aylığında ise yüzde 75 oranında bağlananlar için en az 15 bin TL, yüzde 50 oranında bağlananlar için ise en az 10 bin TL ödeme bulunuyor.
Net asgari ücretin en az 28 bin 75 TL olduğu dikkate alındığında, çalışan ve aynı zamanda yüzde 50 oranında ölüm aylığı alan bir emeklinin toplam geliri 58 bin 75 TL’ye ulaşabiliyor.
Kız çocukları için farklı uygulamalar
Vefat eden anne ya da babası üzerinden aylık alan kız çocukları için farklı uygulamalar bulunuyor. Çalışmayan kız çocukları bu aylığı almaya devam edebiliyor.
SSK veya Bağ-Kur kapsamında işe başlanması halinde bu aylık kesiliyor. Ancak Emekli Sandığı kapsamında bağlanan aylıklarda, kişi SSK’lı veya Bağ-Kur’lu olarak çalışsa bile ödeme devam edebiliyor.
Memur olarak göreve başlanması durumunda ise söz konusu aylık kesiliyor.
Bayram ikramiyesi ve promosyon imkanı
Emekliler ve ölüm aylığı alanlar, yılda iki kez bayram ikramiyesi alabiliyor. Bu ödemeler dosya bazında yapılıyor.
Birden fazla aylık alan kişiler için çift ikramiye uygulaması bulunmuyor. Ödeme, en yüksek aylığın bulunduğu dosya üzerinden gerçekleştiriliyor.
Promosyon tarafında ise farklı bir uygulama bulunuyor. Maaşların farklı bankalara taşınması halinde birden fazla promosyon alınabiliyor. Tüm maaşların tek bankada toplanması durumunda ise promosyon toplam gelir üzerinden hesaplanıyor.
SGDP uygulamasının kapsamı
Sosyal Güvenlik Destek Primi, emekli olduktan sonra çalışmaya devam eden kişiler için uygulanan bir sistem olarak tanımlanıyor. Bu prim, işveren tarafından ödeniyor.
Hizmet akdiyle çalışan emekliler için SGDP oranı yüzde 32 olarak uygulanıyor. Bu prim emekli aylığından kesilmiyor.
2008 yılı sonrası sigortalı olan kişiler için ise farklı uygulamalar bulunuyor. Bu kişiler çalışmaya başladıklarında aylıkları kesiliyor ve SGDP uygulanmıyor.
SGDP kapsamı dışında kalanlar
Bazı gruplar SGDP kapsamı dışında tutuluyor. Kendi adına tarımsal faaliyet yürüten emekliler, belirli kamu kurumlarında çalışanlar ve yurtdışında çalışan kişiler bu kapsamda yer alıyor.
4/a sigortalılarında SGDP süreleri iş kazası ve meslek hastalığı sigortası kapsamında değerlendirilirken, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları kapsamında sayılmıyor. 4/b sigortalılarında ise ödenen primler iade edilmiyor ve hizmet birleştirmesine dahil edilmiyor.
