Prime esas kazanç, sigortalı çalışanlar adına SGK’ya bildirilen ve sosyal sigorta primlerinin hesaplandığı tutarı ifade ediyor. SSK’lı çalışanlarda bu tutar, işveren tarafından ödenen ücret üzerinden belirleniyor. Yemek bedeli, çocuk yardımı gibi istisnalar dışında işçiye yapılan tüm ödemeler prime esas kazanca dahil ediliyor. BAĞ-KUR’lularda ise prime esas kazanç, sigortalının kendi beyanına göre belirleniyor.
BAĞ-KUR’da Asgari Ücret Üzerinden Prim Yaygın
SGK verilerine göre, 2024 yılında 3 milyon 66 bin 874 BAĞ-KUR’lunun 3 milyon 56 bin 387’si primlerini asgari ücret üzerinden ödedi. Asgari ücretin üzerinde kazanç bildiren BAĞ-KUR’luların sayısı yaklaşık 10 bin kişiyle sınırlı kaldı. Prime esas kazanç tavanı olan asgari ücretin 7,5 katı üzerinden prim bildiren BAĞ-KUR’lu sayısı ise sadece 543 kişi olarak kaydedildi.
SSK’lılarda Kazanç Dağılımı
2024 yılı itibarıyla 16 milyon 602 bin 868 SSK’lı çalışanın yüzde 40,62’sini oluşturan 6 milyon 744 bin kişinin prime esas kazancı asgari ücret düzeyinde bildirildi. Asgari ücret ile asgari ücretin yüzde 20 fazlası arasında kazanç bildirilenlerin sayısı 1 milyon 682 bin olurken, yüzde 20 ile yüzde 60 fazlası arasında kazanç bildirilen kişi sayısı 2 milyon 270 bin olarak açıklandı.
Asgari ücretin yüzde 65 ile yüzde 110 fazlası arasında kazanç bildiren çalışan sayısı 1 milyon 465 bin kişi oldu. Bu tabloya göre SSK’lı çalışanların yüzde 73,26’sını oluşturan yaklaşık 12,16 milyon kişinin prime esas kazancı 2,1 asgari ücretin altında kaldı. Kazancı 1 asgari ücret ile 3 asgari ücret arasında olanların toplamı ise 14,21 milyon kişiyle çalışanların yüzde 85,6’sını oluşturdu.
Emekli Aylığında Belirleyici Unsur
Prime esas kazancın yüksek bildirilmesi, SGK’nın prim gelirlerini artırırken aynı zamanda emekli aylıklarının da daha yüksek bağlanmasını sağlıyor. Emekli aylıkları, çalışma süresi boyunca bildirilen kazançlar ve prim gün sayısına göre hesaplanıyor. Düşük kazanç bildirimi yapan sigortalıların aylıkları da düşük seviyede kalıyor.
2019 yılından bu yana, prim kazançları düşük olanların emekli aylıklarının çok gerilememesi amacıyla her yıl kanunla belirlenen en düşük emekli aylığı uygulanıyor. Buna rağmen, uzun süre asgari ücret üzerinden prim ödeyen SSK’lılar ile BAĞ-KUR’luların emeklilikte en düşük aylığı almak zorunda kalacağı belirtiliyor.
Kazançlar Neden Düşük Bildiriliyor?
SSK’lılarda prime esas kazancın düşük gösterilmesinin en önemli nedenlerinden biri, çalışanların büyük bölümünün fiilen asgari ücretle çalışması olarak değerlendiriliyor. Bunun yanında, bazı işverenlerin daha az prim ödemek amacıyla çalışanların gerçek kazançları yerine asgari ücret üzerinden bildirim yaptığı düşünülüyor.
BAĞ-KUR’lularda ise prime esas kazancın çoğunlukla asgari ücret üzerinden gösterilmesinin temel nedeni, özellikle küçük esnafın ödeme gücünün sınırlı olması olarak öne çıkıyor. Ancak SGK verileri, ödeme gücü bulunan işverenlerin de büyük çoğunlukla asgari ücret üzerinden prim ödemeyi tercih ettiğini ortaya koyuyor.
