Mevcut emeklilik sisteminde maaş hesaplaması, sigorta başlangıç tarihine göre üç ayrı döneme dayanıyor: 1999 öncesi, 1999–2008 arası ve 2008 sonrası. Her dönem için aylık bağlama oranları farklı kurallara göre belirleniyor. Bu durum, emekli maaşı hesaplama sürecini karmaşık hale getiriyor.
Aylık bağlama oranlarına ek olarak enflasyon verileri ve ekonomik büyüme oranları da hesaba katılıyor. Çok sayıda değişkenin devreye girmesi, emekli aylıklarının neden farklı seviyelerde oluştuğunu anlamayı zorlaştırıyor. Yeni sistemde daha sade ve öngörülebilir bir model üzerinde çalışıldığı ifade ediliyor.
Güncelleme Katsayısı Maaşları etkiliyor mu?
Emekli aylıklarında kullanılan güncelleme katsayısı, her yıl enflasyon ve büyüme oranlarına bağlı olarak değişiyor. Bu nedenle aynı prim gününe ve benzer kazanç geçmişine sahip iki kişi arasında, yalnızca emeklilik yılı farkı nedeniyle maaş farklılıkları ortaya çıkabiliyor.
Uzman değerlendirmelerine göre dalgalı güncelleme katsayısı yapısı, özellikle farklı yıllarda emekli olanlar arasında ciddi gelir farklarına yol açıyor. Yeni modelde güncelleme katsayısının daha istikrarlı ve öngörülebilir hale getirilmesi, sistemde adalet ve denge açısından önemli bir başlık olarak öne çıkıyor.
Prim Gün Sayısı Emekli Maaşında belirleyici mi?
Mevcut uygulamada emekli maaşını belirleyen temel unsur, yatırılan primin tutarı oluyor. Prim gün sayısı ise maaş üzerinde sınırlı bir etkiye sahip bulunuyor. Bu nedenle 5 bin günle emekli olan bir kişiyle 9–10 bin gün prim ödeyen bir kişi arasında, yalnızca gün farkına bağlı olarak büyük bir maaş uçurumu oluşmuyor.
Yeni sistem tartışmalarında, prim gün sayısının emekli aylığı hesaplamasında daha belirgin rol oynaması gerektiği görüşü ağırlık kazanıyor. Uzun süre çalışan ve daha fazla prim günü bulunan sigortalıların, emeklilik döneminde bu emeğin karşılığını daha net alabilmesi hedefleniyor.
En Düşük Emekli Maaşı Uygulaması ve Kök Maaş–Tamamlama Farkı
2019 yılında hayata geçirilen en düşük emekli maaşı uygulaması, kök maaşı belirlenen taban tutarın altında kalan emekliler için destek mekanizması olarak çalışıyor. Bu modelde, kök maaş ile taban aylık arasındaki fark Hazine tarafından tamamlanıyor.
Ancak bu uygulama, farklı prim ve kazanç düzeylerine sahip emekliler arasındaki maaş farkının azalmasına yol açabiliyor. Kök maaş–tamamlama farkı ayrımının net olmaması, sistemde adalet tartışmalarını da beraberinde getiriyor.
Hazırlanan yeni sistemde kök maaşın daha görünür hale getirilmesi ve destek ödemesinin ayrı bir kalem olarak yapılandırılması planlanıyor. Böylece emeklinin gerçek maaşı ile devlet desteği arasındaki fark daha şeffaf biçimde ortaya konulacak.
SSK ve Bağ-Kur Emeklileri Arasındaki Farklar Giderilecek mi?
2008 yılında tüm sigorta kolları SGK çatısı altında birleştirilmiş olsa da SSK ve Bağ-Kur arasında prim gün şartları ve emeklilik koşulları bakımından farklılıklar sürüyor. SSK’lılar daha düşük prim günüyle emekli olabilirken, Bağ-Kur’lular için daha uzun prim süresi gerekiyor.
Yeni düzenlemede statüler arası farkların azaltılması da gündemde. Özellikle Bağ-Kur’luların prim gün şartına ilişkin beklentileri uzun süredir kamuoyunda dile getiriliyor. Bu başlıkta atılacak adımların, en düşük emekli maaşı yeni sistem düzenlemesiyle birlikte ele alınabileceği belirtiliyor.
Yeni Sistem Kimleri Kapsayacak, Takvim Ne Zaman?
Emeklilik sistemine yönelik teknik çalışmalar sürüyor. Maaş hesaplama yöntemi, prim günlerinin etkisi, güncelleme katsayısının yapısı ve kök maaş–tamamlama farkı gibi başlıkların kapsamlı şekilde ele alındığı ifade ediliyor.
Yeni modelin özellikle en düşük emekli maaşı alan SSK ve Bağ-Kur emeklilerini doğrudan etkilemesi bekleniyor. Başvuru gerekip gerekmeyeceği ya da düzenlemenin otomatik olarak uygulanıp uygulanmayacağı ise yapılacak yasal düzenlemeyle netleşecek.
Takvim konusunda ise yaz ayları işaret ediliyor. Çalışmaların tamamlanmasının ardından düzenlemeye ilişkin somut adımların temmuz ayı ve sonrasında kamuoyuna açıklanması öngörülüyor. Milyonlarca emekli, en düşük emekli maaşı yeni sistem düzenlemesinin kendi aylıklarına nasıl yansıyacağını yakından takip ediyor.
