Sektör kaynaklarına göre motorinde 6 lira 69 kuruşluk artış bekleniyor. Benzinde ise zam tutarının 2 liranın üzerinde olacağı ifade ediliyor. Küresel ölçekte ABD-İsrail-İran hattında tırmanan gerilim ve enerji tesislerine yönelik saldırılar, petrol arzına ilişkin endişeleri artırdı. Bu gelişmeler, Brent petrol fiyatlarını yukarı taşıdı ve akaryakıt fiyatlarına doğrudan yansıma riskini beraberinde getirdi.
Beklenen artışın “tarihi savaş zammı” olarak nitelendirilmesi, hem tüketici hem de ekonomi yönetimi açısından sürecin hassasiyetini ortaya koyuyor.
Ankara’da “akaryakıt kalkanı” hazırlığı iddiası
Bloomberg’in aktardığı kulis bilgilerine göre Hazine ve Maliye Bakanlığı, fiyat artışının tüketici üzerindeki etkisini azaltmak için geçmişte uygulanan Eşel Mobil sistemini yeniden değerlendirmeye aldı. İddiaya göre bakanlık kurmayları, ÖTV gelirinde oluşabilecek kaybın bütçeye etkisini hesaplıyor.
Kararın kısa süre içinde netleşmesi bekleniyor. Sistem devreye alınırsa, uluslararası piyasalardaki fiyat artışının tamamı ya da bir bölümü pompa fiyatlarına yansıtılmayabilir.
Bakan Şimşek’ten enflasyon vurgusu
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, doğrudan sistemi işaret etmese de yaptığı açıklamada petrol fiyatlarındaki yükselişin enflasyon üzerindeki etkisini sınırlamak için çalışma yürüttüklerini belirtti. Şimşek’in “Jeopolitik gelişmelerin neden olduğu artan petrol fiyatlarının enflasyonist etkisini sınırlamak için çalışıyoruz” ifadeleri, Eşel Mobil hazırlığına yönelik iddiaları destekler nitelikte yorumlandı.
Eşel Mobil Sistemi nedir?
Eşel Mobil sistemi, akaryakıt fiyatlarındaki artışı doğrudan tüketiciye yansıtmamak için uygulanan bir vergi dengeleme mekanizmasıdır. İlk kez 2018’deki kur krizinin ardından devreye alınan sistem, 2022 yılında sona erdirilmişti.
Türkiye’de akaryakıt pompa fiyatı; rafineri çıkış fiyatı, Özel Tüketim Vergisi (ÖTV), Katma Değer Vergisi (KDV) ve dağıtıcı kâr marjı eklenerek hesaplanıyor. Brent petrol fiyatı yükseldiğinde bu artış doğrudan pompaya zam olarak yansıyor.
Eşel Mobil uygulamasında ise uluslararası fiyat artışı kadar tutar, devletin aldığı ÖTV’den düşülüyor. Böylece zam ya tamamen engelleniyor ya da daha sınırlı şekilde pompaya yansıtılıyor.
ÖTV indirimi pompa fiyatını düşürür mü?
Sistem devreye alınırsa motorindeki 6 lira 69 kuruşluk artışın tamamı ya da bir kısmı ÖTV’den karşılanabilir. Bu durumda tüketiciye yansıyacak zam daha düşük olabilir ya da fiyat sabit tutulabilir.
Ancak bu yöntem, devletin vergi gelirinden feragat etmesi anlamına geliyor. ÖTV gelirinde oluşacak düşüşün bütçeye milyarlarca liralık etkisi olabileceği belirtiliyor. Bu nedenle ekonomi yönetiminin hem enflasyon hem de bütçe dengesi açısından hassas bir karar sürecinde olduğu ifade ediliyor.
Karar ne zaman netleşecek?
Bakanlık kaynaklarına dayandırılan bilgilere göre Eşel Mobil sistemine ilişkin değerlendirmelerin kısa sürede tamamlanması bekleniyor. Zamların yürürlüğe gireceği gece öncesinde ya da hemen sonrasında resmi bir açıklama yapılabileceği konuşuluyor.
Enerji piyasalarında yaşanan küresel dalgalanma sürerken, gözler Ankara’dan gelecek karara çevrilmiş durumda. Eşel Mobil yeniden devreye girerse, akaryakıt fiyatlarında beklenen sert artışın tüketiciye etkisi sınırlanabilir.
