Türkiye’de emeklilik sistemi bir kez daha kamuoyunun gündeminde. EYT düzenlemesinin yürürlüğe girmesinin ardından gözler bu kez 9 Eylül 1999 sonrası sigortalılar için olası bir adım atılıp atılmayacağına çevrildi. Özellikle yaş şartı nedeniyle emekliliği uzun yıllar ötelenen milyonlarca çalışan, kademeli emeklilik formülünün hayata geçip geçmeyeceğini merak ediyor. Peki EYT sonrası yeni düzenleme geliyor mu? 9 Eylül 1999 sonrası sigortalılar için yaş şartında esneklik sağlanır mı?
8 Eylül 1999 ile 9 Eylül 1999 sonrası sigortalılar arasındaki fark neden kritik?
Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesi ile 8 Eylül 1999 öncesi sigorta girişi bulunan vatandaşlar için yaş şartı kaldırılmıştı. Bu değişiklik, prim ve sigortalılık süresi şartını sağlayan milyonlarca kişiye emeklilik kapısını açtı.
Ancak 9 Eylül 1999 sonrası sigortalılar için sistem farklı işlemeye devam ediyor. Bu tarihten sonra işe başlayan kadınlar 58, erkekler ise 60 yaş şartına tabi tutuluyor. Sadece bir günlük fark nedeniyle emeklilik yaşında 15 ila 17 yıllık bir uçurum oluşması, kamuoyunda “9 Eylül 1999 mağduriyeti” olarak adlandırılan tartışmayı gündeme taşıdı.
Yaş şartındaki bu sert geçişin daha yumuşak bir modele dönüştürülmesi talebi, son dönemde daha yüksek sesle dile getiriliyor.
EYT sonrası yeni düzenleme kapsamında kademeli emeklilik formülü nasıl işleyecek?
EYT sonrası yeni düzenleme tartışmalarında en çok konuşulan model “kademeli emeklilik” olarak öne çıkıyor. Bu sistem, 9 Eylül 1999 sonrası sigortalılar için yaş şartının sigorta başlangıç yılına göre kademeli şekilde düşürülmesini öngörüyor.
Örneğin, 1999 sonrasında sigortalı olanların yaş şartının birkaç yıl geriye çekilmesi ve ani sıçramanın azaltılması senaryolar arasında yer alıyor. Böylece 8 Eylül 1999 ile 9 Eylül 1999 arasındaki keskin geçişin daha dengeli hale getirilmesi hedefleniyor.
Uzmanlara göre olası bir kademeli emeklilik düzenlemesinde üç temel ilke ön planda olacak:
EYT kapsamına giren hakların korunması
Sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliğinin gözetilmesi
Yeni bir adaletsizlik doğmaması
Yaklaşık 3 milyon 800 bin kişiyi ilgilendirdiği ifade edilen bu model, ciddi bir maliyet hesabını da beraberinde getiriyor.
9 Eylül 1999 sonrası için yaş şartında esneklik mümkün mü?
9 Eylül 1999 sonrası sigortalılar için yaş şartında esneklik sağlanıp sağlanmayacağı henüz netlik kazanmış değil. Şu an itibarıyla Meclis’e sunulmuş resmi bir yasa teklifi bulunmuyor.
Ancak seçim sürecine yaklaşılırken milyonlarca çalışanın beklentisi, yaş şartındaki keskin geçişin yeniden değerlendirilmesi yönünde yoğunlaşıyor. Özellikle prim gün sayısını tamamlamış ancak yaş engeline takılan çalışanlar, kademeli bir modelin gündeme alınmasını talep ediyor.
2008 sonrası sigortalılar için durum ne?
Emeklilik sistemindeki ikinci önemli kırılma tarihi ise 1 Mayıs 2008. Bu tarihten sonra yaş şartı kademeli şekilde artırılarak 65 yaşa kadar çıkarıldı. 2008 sonrası sigortalılar daha uzun bir çalışma süresiyle karşı karşıya kaldı.
Bu nedenle olası bir EYT sonrası yeni düzenleme hazırlanırken yalnızca 9 Eylül 1999 sonrası sigortalılar değil, 2008 sonrası çalışanların da sisteme bakışı dikkate alınmak zorunda. Aksi halde bir kesimin mağduriyeti giderilirken başka bir kesim için yeni bir adaletsizlik doğabileceği belirtiliyor.
