Geçici iş göremezlik ödeneği nedir ve hangi durumlarda verilir?
Geçici iş göremezlik ödeneği, sigortalının hastalık, iş kazası, meslek hastalığı veya analık nedeniyle çalışamadığı dönemlerde gelir kaybını telafi etmeyi amaçlayan bir sosyal güvenlik ödemesidir. Analık hali kapsamında verilen geçici iş göremezlik ödeneği, doğum öncesi ve doğum sonrası çalışılamayan günler için ödenir. Bu ödeme, sigortalının istirahatli olduğu süre boyunca iş görmemesi şartına bağlıdır.
Analık sigortası kapsamında sağlanan bu hak, yalnızca belirli sigortalılık statülerine sahip çalışanlar için geçerlidir ve mevzuatta açıkça tanımlanmış koşullara dayanır.
Geçici iş göremezlik ödeneği verilmesi için aranan şartlar nelerdir?
Geçici iş göremezlik ödeneği verilmesi için birden fazla şartın aynı anda sağlanması gerekmektedir. Bu şartlar, Sosyal Güvenlik Kanunu çerçevesinde net olarak belirlenmiştir.
Sigorta primi şartı
Doğumdan önceki bir yıl içinde en az 90 gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması temel şartlardan biridir. Bu prim gün sayısı, analık sigortasından geçici iş göremezlik ödeneği alınabilmesi için zorunludur.
İstirahat süresinde çalışmama şartı
Sigortalı kadının, istirahatli olduğu süre boyunca işyerinde fiilen çalışmamış olması gerekir. Ancak sigortalının talebi ve hekimin onayı ile doğuma üç hafta kalıncaya kadar çalışılması bu kuralın istisnası olarak kabul edilir.
Sigortalılık niteliğinin devam etmesi
İstirahatin başladığı tarihte sigortalılık niteliğinin kaybedilmemiş olması gerekir. Yani doğum öncesi raporun başladığı gün itibarıyla sigortalı statüsünün aktif olması şarttır.
Doğumun gerçekleşmiş olması
Geçici iş göremezlik ödeneği için doğum olayının canlı ya da ölü olarak gerçekleşmiş olması yeterlidir. Doğumun şekli, ödenek hakkını ortadan kaldırmaz.
Prim borcu bulunmaması şartı
Kanunun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalı sayılanlar için ayrıca genel sağlık sigortası dahil olmak üzere prim ve prime ilişkin her türlü borcun ödenmiş olması gerekmektedir.
Geçici iş göremezlik ödeneği hangi süreyle verilir?
Geçici iş göremezlik ödeneğinin süresi, gebeliğin durumuna göre değişiklik göstermektedir. Tekil ve çoğul gebelikler arasında süre farkı bulunur.
Tekil gebeliklerde, doğumdan önceki sekiz haftalık ve doğumdan sonraki sekiz haftalık süre boyunca çalışılmayan her gün için ödeme yapılır. Çoğul gebelik halinde ise doğumdan önceki süre on hafta olarak uygulanır. Doğum sonrası dönemde ise yine sekiz haftalık süre esas alınır.
Sigortalının bu süreler içinde fiilen çalışmadığı ve istirahat raporunun usulüne uygun düzenlendiği günler için geçici iş göremezlik ödeneği ödenmektedir.
Şirket ortağı olanlar geçici iş göremezlik ödeneğinden yararlanabilir mi?
Şirket ortağı olanların geçici iş göremezlik ödeneğinden yararlanıp yararlanamayacağı konusu, en çok yanlış anlaşılan başlıklardan biridir. Mevzuat bu konuda net bir ayrım yapmaktadır.
Analık sigortasından geçici iş göremezlik ödeneği kapsamında; anonim şirketlerin yönetim kurulu üyesi olan ortakları, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin komandite ortakları ile diğer şirket ve donatma iştiraklerinin tüm ortakları bu ödenekten yararlanamamaktadır.
Bu kişilerin sigortalılık statüsü farklı değerlendirildiği için analık sigortası kapsamında geçici iş göremezlik ödeneği hakkı bulunmamaktadır.
Geçici iş göremezlik ödeneği kimler için geçerlidir?
Geçici iş göremezlik ödeneği, ağırlıklı olarak 4/a kapsamında sigortalı olarak çalışan kadınlar için geçerli bir haktır. Şirket ortağı olmayan, prim şartlarını sağlayan ve doğum nedeniyle çalışamayan sigortalılar bu ödenekten yararlanabilmektedir.
Ödeneğin süresi, şartları ve kapsamı kanunla belirlendiği için başvuru öncesinde sigortalılık durumu ve prim bilgileri mutlaka kontrol edilmelidir. Geçici iş göremezlik ödeneği, doğru şartlar sağlandığında doğum sürecinde önemli bir gelir desteği sunmaktadır.
