Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB), yıllık gelir vergisi beyannamesi sürecinde sona yaklaşılırken, beyan dışı bırakılan veya düşük gösterilen gelirleri tespit etmek amacıyla yapay zeka destekli analiz sistemlerini devreye aldı. 2025 yılına ait gelirlerin beyanı için son tarih 31 Mart olarak açıklanırken, denetimlerin kapsamı genişletildi.
Yapay zeka destekli sistemlerle gelir beyanları karşılaştırılıyor
GİB tarafından geliştirilen sistemler kapsamında mükelleflerin finansal verileri çok yönlü analiz ediliyor. Bankalar, finans kuruluşları ile kamu ve özel sektörden elde edilen veriler tek merkezde toplanarak beyanlarla karşılaştırılıyor.
Bu sistem üzerinden para akışları, işlem hacimleri ve tahsilat süreçleri incelenerek beyan edilen gelir ile fiili ekonomik faaliyetler arasındaki farklar tespit ediliyor. Yapılan analizler sonucunda beyan dışı bırakılan kazançların ortaya çıkarılması hedefleniyor.
Düşük matrahlı ve zarar beyan eden mükellefler izleniyor
Denetim sürecinde özellikle sürekli zarar beyan eden işletmeler ile düşük matrahlı beyanname veren mükellefler öncelikli olarak inceleniyor. Sektör ortalamalarından belirgin şekilde ayrışan finansal veriler de risk göstergesi olarak değerlendiriliyor.
Banka ve POS verileri ile beyan edilen kazançlar arasında uyumsuzluk bulunan mükellefler de inceleme kapsamına alınıyor. Bu doğrultuda olağan dışı ciro dalgalanmaları ve sektörel gerçekliklerle örtüşmeyen finansal davranışlar analiz ediliyor.
Gayrimenkul işlemleri MEVA Projesi ile analiz ediliyor
Gayrimenkul sektörüne yönelik denetimlerde Mekansal Veri Analizi (MEVA) Projesi kullanılıyor. Bu kapsamda taşınmazların konumu, metrekare birim değerleri, imar durumu ve bölgesel arz-talep dengesi gibi kriterler birlikte değerlendiriliyor.
Uydu görüntüleri, tapu kayıtları ve coğrafi bilgi sistemleri verileri entegre edilerek satış bedelleri ile beyan edilen değerler karşılaştırılıyor. Benzer taşınmazlara ilişkin emsal analizleri yapılarak fiyat uyumsuzlukları belirleniyor.
Kira gelirleri saha verileriyle kontrol ediliyor
Kira gelirlerine yönelik denetimlerde saha çalışmaları da yürütülüyor. Kiracı ve ev sahipleriyle yapılan görüşmelerden elde edilen bilgiler; elektrik, su ve doğal gaz abonelik verileriyle birlikte değerlendiriliyor.
Taşınmazların kullanım durumu, tüketim yoğunluğu ve abonelik bilgileri üzerinden kira ilişkisi analiz edilerek beyan edilen gelirlerle karşılaştırılıyor. Bu yöntemle düşük beyan, hiç beyan etmeme veya muvazaalı kullanım durumları tespit ediliyor.
Temettü ve kar payı gelirlerinde veri karşılaştırması yapılıyor
Menkul sermaye iradı kapsamında elde edilen gelirler de denetim kapsamına alındı. Merkezi Kayıt Kuruluşu verileri üzerinden hisse senedi işlemleri, temettü ve kar payı dağıtımları analiz ediliyor.
Bu veriler, mükelleflerin beyanları ile karşılaştırılarak uyumsuzluklar tespit ediliyor. Özellikle yüksek gelir grubunda yer alan mükellefler için detaylı incelemeler yürütülüyor.
Beyan süresi 31 Mart’ta sona eriyor
2025 yılı gelirlerine ilişkin yıllık gelir vergisi beyannameleri için tanınan süre 31 Mart’ta sona erecek. Beyan sürecinin son günlerine girilirken, mükelleflerin tüm gelir unsurlarını eksiksiz ve doğru şekilde bildirmesi gerekiyor.
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, eksik veya hiç yapılmayan beyanlar nedeniyle cezalı tarhiyat, vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi gibi yaptırımların uygulanabileceğini belirtti. Şimşek, mükelleflerin beyannamelerini son gün yoğunluğunu beklemeden gözden geçirmesi gerektiğini ifade etti.
Vergiye gönüllü uyumun artırılmasının temel öncelik olduğunu vurgulayan Şimşek, dijitalleşme ve yapay zeka destekli denetim altyapısı ile daha şeffaf ve etkin bir vergi sisteminin hedeflendiğini açıkladı.
