Türkiye, her yıl çöpe giden yaklaşık 25 milyar adet içecek ambalajını ekonomiye kazandırmak için tarihi bir çevre ve ekonomi hamlesi başlattı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı bünyesinde faaliyet gösteren Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA), Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) Sistemi ile döngüsel ekonomide yeni bir dönemin kapılarını aralıyor.
Sistemin detaylarını ve gelecek hedeflerini paylaşan TÜÇA Başkanı Nurullah Öztürk, ambalaj atıklarının geri kazanılamaması nedeniyle doğal kaynakların hızla tükendiğini ve ekonominin çok değerli bir ham madde kaynağından mahrum kaldığını belirtti. Öztürk, tamamen dijital altyapıyla takip edilen bu yeni sistemle hem çevre kirliliğinin önüne geçileceğini hem de sanayinin ithal ham madde bağımlılığının ciddi oranda azaltılacağını vurguladı.
Ekonomiye 600 Milyon Dolarlık Doğrudan Katkı Hedefi
DOA Sistemi’nin tam kapasiteyle çalışmaya başlaması, Türkiye'nin en büyük yapısal sorunlarından biri olan cari açığın azaltılmasına doğrudan destek verecek. Yapılan hesaplamalara göre, tüketiciler tarafından iade edilen her 20 içecek ambalajı, yaklaşık 1 dolarlık ithal ham madde ihtiyacını ortadan kaldırıyor.
Sistemin tam kapasiteye ulaşmasıyla birlikte:
İçecek ambalajı ham maddesi ithalatında yüzde 35 ila 40 arasında bir düşüş öngörülüyor.
Bu düşüş sayesinde ülke ekonomisine ve cari açığın kapatılmasına yıllık en az 600 milyon dolar doğrudan katkı sağlanması hedefleniyor.
Elde edilecek yüksek kaliteli PET, cam ve alüminyum gibi ikincil ham maddeler, başta ambalaj sektörü olmak üzere Türk sanayisinin dışa bağımlılığını asgari düzeye indirecek.
Vatandaşa Ambalaj Başına 1 TL Teşvik ve Yaygınlaşma Planı
Sistemin vatandaşlar tarafından hızla benimsendiğini ifade eden TÜÇA Başkanı Öztürk, halihazırda 482 yetkilendirilmiş içecek üreticisinin ve 3 bin 673 ambalajlı ürünün sisteme dahil edildiğini açıkladı. Dijital altyapının gücünü gösteren mobil uygulama ise şimdiden 2 milyonun üzerinde kullanıcıya ulaştı. Sistemin ilk 10 günlük bilançosunda vatandaşlar tam 20 milyon ambalajı başarıyla iade etti.
Tüketiciler, üzerinde "DOA" logosu bulunan ambalajları depozito iade makinelerine (otomatlara) ya da manuel iade noktalarına teslim ederek ambalaj başına 1 lira teşvik bedeli alabiliyor. Entegrasyon sürecinin detaylarını paylaşan Öztürk, şu bilgileri verdi:
"Sürece yaklaşık 2 bin 500 depozito iade makinesiyle başladık. Sistem olgunlaştıkça Türkiye genelinde 20 bin depozito otomatı kurmayı hedefliyoruz. Bunun yanında manuel iade noktalarını da hızla yaygınlaştıracağız. Hedefimiz 2026 yılı sonunda en az 10 bin, 2027 yılı sonunda ise yaklaşık 30 bin manuel iade noktasına ulaşmak."
Ayrıca marketler, bakkallar ve büfeler yıl sonuna kadar aşamalı olarak sisteme entegre edilecek. Otel, restoran ve kafeler (HoReCa) de Depozito Bilgi Yönetim Sistemi kayıtlarını tamamlayarak bu yeşil dönüşüm zincirine katılacak.
Bütçeye Yük Olmayan Dijital ve Yerli Ekosistem
DOA Sistemi’nin en dikkat çekici yönlerinden biri de kamu bütçesine hiçbir ek yük getirmemesi. Genişletilmiş üretici sorumluluğu modeliyle kurgulanan finansman yapısında, piyasaya ambalajlı ürün süren firmaların ödediği depozito katılım bedelleri kullanılıyor. Devlet ise bu süreçte sadece düzenleyici ve denetleyici otorite rolünü üstleniyor.
Sistemin aynı zamanda yerli teknoloji ve yeni bir istihdam alanı yarattığına değinen Öztürk, sahada aktif olarak çalışan 6 yerli depozito iade makinesi üreticisinin bulunduğunu, yabancı üreticilerin tescil süreçlerinin ise sürdüğünü belirtti. Saha operasyonlarını yürüten yetkilendirilmiş operatör sayısının da yakın zamanda 21'den 35'e çıkarılması planlanıyor.
Yeşil Mutabakat ve Sanayide Rekabet Avantajı
Yeni sistem, Türkiye’nin küresel ticaret ortaklarıyla olan bağlarını da güçlendirecek. Avrupa Birliği'nin Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Tüzüğü kapsamında yakın gelecekte geri dönüştürülmüş ham madde kullanımı zorunlu hale gelecek. DOA Sistemi ile elde edilecek yüksek kaliteli ve dijital olarak izlenebilir ham maddeler, Türk ihracatçısının bu katı kurallara uyumunu kolaylaştırarak uluslararası pazarda dev bir rekabet avantajı sunacak.
Sistemin çevreye sağlayacağı katkılar ise sürdürülebilir kalkınma hedeflerinin temelini oluşturuyor. Tam kapasiteye geçildiğinde;
Yıllık 37 bin ton sera gazı emisyonunun önüne geçilecek,
1,3 milyar kilovatsaat enerji tasarrufu sağlanacak,
3,6 milyon varil petrolün ham madde olarak tüketilmesi engellenecek.
