Petrol piyasalarındaki sert hareketliliğin merkezinde Orta Doğu’daki gelişmeler yer alıyor. Şubat ayının sonunda ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı hava saldırılarının ardından dünya petrol ticareti açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nda deniz trafiği ciddi şekilde aksadı. Basra Körfezi’nde petrol tankerlerine yönelik saldırılar da arz güvenliği konusundaki endişeleri artırdı.
Bu gelişmelerin ardından küresel petrol piyasasında fiyatlar hızla yükseldi. Brent petrolün varil fiyatı geçici olarak 100 dolar seviyesinin üzerine çıktı. Enerji piyasasındaki bu dalgalanma, özellikle akaryakıt fiyatlarının tüketici üzerindeki etkisini azaltmaya yönelik politika arayışlarını hızlandırdı.
Fransa’da Akaryakıt Fiyatlarına Sınır
Fransa’da akaryakıt dağıtımının önemli bölümünü sağlayan şirketlerden TotalEnergies, piyasalardaki “olağanüstü oynaklık” nedeniyle fiyat sabitleme kararı aldı. Şirket tarafından yapılan açıklamada, 13 Mart itibarıyla benzinin litre fiyatının 1,99 avro, motorinin ise 2,09 avro ile sınırlandırıldığı bildirildi.
TotalEnergies’in işlettiği akaryakıt istasyonları, Fransa’daki istasyonların yaklaşık üçte birini oluşturuyor. Uygulamanın ay sonuna kadar devam etmesi planlanırken, nisan ayının başında küresel petrol piyasasındaki gelişmeler dikkate alınarak kararın yeniden değerlendirileceği ifade edildi.
Almanya’da “Avusturya Modeli” Uygulanacak
Almanya’da da artan fiyat hareketlerine karşı yeni düzenlemeler gündeme geldi. Ekonomi ve Enerji Bakanı Katherina Reiche, petrol istasyonlarındaki spekülatif fiyat artışlarını sınırlamak amacıyla “Avusturya Modeli” olarak bilinen uygulamaya geçileceğini açıkladı.
Bu modele göre akaryakıt istasyonları gün içinde fiyatlarını yalnızca bir kez artırabilecek. Böylece gün içinde sık sık yapılan fiyat değişikliklerinin önüne geçilmesi hedefleniyor. Berlin yönetimi ayrıca piyasadaki arz baskısını azaltmak amacıyla Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) stratejik petrol rezervlerini kullanma kararına katılım sağlayacağını duyurdu.
Doğu ve Güneydoğu Avrupa’da Tavan Fiyat Uygulamaları
Doğu ve Güneydoğu Avrupa’daki bazı ülkeler ise akaryakıt fiyatlarını doğrudan sınırlayan yöntemlere başvurdu. Macaristan Başbakanı Viktor Orban, benzinin litre fiyatının 595 forint (1,77 dolar), motorinin ise 615 forint (1,83 dolar) seviyesinde sabitlendiğini açıkladı.
Hırvatistan, Arnavutluk ve Kosova’da da benzer uygulamalar yürürlüğe girdi. Bu ülkelerde perakende akaryakıt fiyatlarına üst sınır getirilirken, petrol şirketlerinin kar marjları denetim altına alındı.
Yunanistan’da hükümet, akaryakıt ve temel gıda ürünlerinde kar marjlarını üç ay boyunca sınırlama kararı aldı. İtalya’da ise artan fiyatlar nedeniyle elde edilen ek KDV gelirlerinin tüketicilere destek paketi olarak aktarılması ve haksız kazanç sağladığı belirlenen şirketlere yönelik denetimlerin artırılması planlandı.
AB’den Yeni Enerji Paketi Çalışması
Avrupa Birliği Komisyonu da enerji maliyetlerinin tüketiciler üzerindeki etkisini azaltmak amacıyla yeni düzenlemeler üzerinde çalışıyor. “Vatandaş Enerji Paketi” kapsamında enerji faturalarının düşürülmesi ve fiyat hareketlerinin daha yakından izlenmesi için teşvik mekanizmalarının hazırlanması gündemde bulunuyor.
Enerji uzmanları, Brent petrol fiyatının 100 dolar seviyesinde kalmaya devam etmesi durumunda Avrupa’da akaryakıt maliyetlerinin belirgin şekilde artabileceğini ifade ediyor. Bu senaryoda Avrupalı sürücülerin yıllık yakıt giderlerinin ortalama 220 avro artabileceği belirtiliyor.
