Orta Doğu’da tırmanan sıcak çatışmalar ve küresel ticaretin can damarı sayılan boğazlardaki güvenlik riskleri, küresel enerji piyasalarında endişe yaratmaya devam ediyor. Ancak Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) tarafından yapılan son değerlendirmeler, ham petrol piyasalarının beklenenin aksine dirençli bir duruş sergilediğini ortaya koydu. Hürmüz ve Babülmendep boğazlarında yaşanan tehditlere karşın, Körfez ülkelerinin ihracat temposunu yüksek seviyelerde tutmayı başardığı bildirildi.
IEA Başkanı Fatih Birol, Orta Doğu’daki krizin enerji altyapıları ve lojistik koridorlar üzerindeki etkilerini yakından izlediklerini belirterek, piyasaları dengeleyen kritik mekanizmaların devreye girdiğini vurguladı.
Alternatif Rotalar ve Esnek Lojistik Devrede
Hürmüz Boğazı’nı doğrudan etkileyen askeri gerilimler ile stratejik alternatif niteliğindeki Babülmendep Boğazı’na yönelik riskler, arz güvenliği üzerindeki baskıyı artırsa da piyasada tam anlamıyla bir kırılma yaşanmadı. Başta Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri olmak üzere bölgenin ana üreticileri, petrol sevkiyatını boru hatları ve alternatif kara rotaları üzerinden küresel pazara ulaştırmaya devam ediyor. Aynı zamanda riskli hatlardan yapılan doğrudan geçişlerin de kontrollü şekilde sürdüğü ifade ediliyor.
Birol, mevcut duruma ilişkin değerlendirmesinde, Körfez ihracatının haziran ayındaki tarihi zirvelerin bir miktar gerisinde kaldığını, ancak yılın ilk çeyreğindeki ortalamalara kıyasla halen belirgin şekilde yüksek bir seviyede seyrettiğini altını çizdi.
Küresel Üreticiler Kayıpları Göğüsledi, Çin Talebi Düşürdü
Körfez bölgesinden kaynaklanan lokal arz kesintileri, dünyanın diğer noktalarındaki üreticilerin kapasite artışıyla dengelendi. ABD, Brezilya, Venezuela ve Kazakistan gibi üretici ülkeler ihracat vanalarını açarak piyasadaki potansiyel açığı kapatmada önemli bir rol oynadı.
Süreçte talep kanadında yaşanan gelişmeler de piyasayı rahatlatan bir diğer unsur oldu. Küresel enerjinin en büyük tüketicilerinden Çin’in, çatışma öncesi dönemlere kıyasla ham petrol ithalatını yaklaşık yarı yarıya azaltması, arz-talep dengesizliğinin derinleşmesini engelledi.
Stratejik Rezervler Piyasaya Cansuyu Oldu
Piyasalardaki fiyatsal dalgalanmaları ve tedarik krizini engellemek adına IEA üyesi ülkelerin başlattığı acil durum stok salımı sürüyor. Mart ayında alınan ortak karar doğrultusunda planlanan 400 milyon varillik paketin yaklaşık 290 milyon varili piyasaya sürüldü. Kurum, üye ülkelerin kamu kontrolünde tuttuğu 1 milyar varilin üzerindeki devasa rezervle gelecekteki olası şoklara karşı hazırlıklı olmaya devam ettiğini duyurdu.
Ancak ham petrol tarafındaki bu olumlu tabloya rağmen, işlenmiş akaryakıt pazarında riskler tazeliğini koruyor. Rafinerilerin ham petrolü işleme kapasitesindeki gecikmeler nedeniyle benzin ve dizel gibi ürünlerde ham petrole kıyasla çok daha sıkışık bir piyasa yapısı gözleniyor.
LNG Sevkiyatları Kaybı Kısmen Kapattı, Kış Öncesi Uyarı Geldi
Doğal gaz cephesinde ise ABD ve Kanada merkezli LNG (Sıvılaştırılmış Doğal Gaz) sevkiyatlarındaki artış, Hürmüz Boğazı kaynaklı kayıpların yaklaşık yüzde 70’ini telafi etmeyi başardı. Buna karşın, Körfez çıkışlı LNG ihracatında yaşanabilecek olası gecikmelerin, özellikle kış dönemi öncesinde depolarını doldurmaya çalışan Avrupa ülkeleri için risk oluşturabileceği belirtiliyor.
IEA, küresel enerji güvenliğindeki kırılmaların kalıcı olarak önüne geçilebilmesi için bölgedeki çatışmaların bir an önce sonlandırılması ve Hürmüz Boğazı’nın tam kapasiteyle ve koşulsuz olarak uluslararası seyrüsefere açık kalması gerektiği yönündeki uyarısını yineledi.
