İngiltere’de yönetimi devralan Andy Burnham, ülke ekonomisinde devletin rolünü pekiştirecek ve üretim kapasitesini artıracak yeni bir dönemin kapısını araladı. Ekonomik karar alma yetkilerini Londra merkezinden çıkarıp bölgelere yaymayı hedefleyen Burnham hükümeti, sanayiyi yeniden ayağa kaldırma vaadiyle işe başladı. Ancak yeni yönetimin önündeki en büyük engel, oldukça daralan kamu maliyesi ve küresel dalgalanmaların yarattığı enflasyonist baskılar.
Enerji Faturalarına İlk Dokunuş: KDV Yüzde Sıfıra İndiriliyor
Burnham hükümeti, halkın üzerindeki yaşam maliyeti baskısını hafifletmek adına ilk somut adımını enerji sektöründe attı. 1 Ekim tarihinden itibaren geçerli olmak üzere, konutlardaki enerji faturalarına uygulanan yüzde 5'lik katma değer vergisi (KDV) 6 ay süreyle tamamen kaldırıldı.
Yapılan hesaplamalara göre bu uygulama, ortalama bir İngiliz hanesine yıllık 45 sterlin civarında bir tasarruf sağlayacak. Söz konusu vergi indiriminin ülke genelindeki enflasyon oranını ise 0,1 puan kadar geriletmesi öngörülüyor.
"1980'lerin Yanlışlarından Dönüyoruz": Sanayi ve Bölgeler Öne Çıkıyor
Başbakanlık koltuğuna oturduktan sonra yaptığı ilk ulusa sesleniş konuşmasında radikal mesajlar veren Andy Burnham, İngiltere’nin geçmişteki ekonomi politikalarını eleştirdi. 1980’li yıllarda siyasi gücün aşırı merkezileştiğini ve ekonomik gücün özelleştirilerek sanayisizleşmeye yol açıldığını belirten Burnham, şu değerlendirmelerde bulundu:
"Ülkemizin büyük bir bölümü sanayisini kaybetti ve bu yaralar hala tam olarak sarılabilmiş değil. Biz İngiltere'yi yeniden sanayi ülkesi yapacağız. Kamu alımları ve devlet imkanları doğrudan yerli üreticiyi desteklemek için kullanılacak. Önümüzdeki günlerde, bugünden hayal ettiğimiz İngiltere’ye nasıl ulaşacağımızı adım adım gösteren 10 yıllık kapsayıcı bir strateji planı açıklayacağız."
Bu yaklaşım, Burnham’ın daha önce Manchester Belediye Başkanlığı döneminde başarıyla uyguladığı ve ekonomi literatürüne "Manchesterism" olarak geçen bölgesel kalkınma anlayışına dayanıyor. Model, sadece sayısal büyümeyi değil, "daha nitelikli ve adil bir büyümeyi" merkeze alıyor.
Sınırlı Mali Alan ve IMF'den Gelen Tasarruf Uyarısı
İddialı sanayi hamlesine ve sosyal yatırımlara rağmen Burnham hükümetinin manevra alanı oldukça kısıtlı. Yaşam maliyetlerini düşürmeyi ve çalışan kesime ek vergi yükü getirmemeyi vaat eden yönetim; bir yandan da savunma bütçesini artırmak ve sosyal konut projelerine kaynak aktarmak zorunda.
İngiltere merkezli düşünce kuruluşı Resolution Foundation verilerine göre, hükümetin mali kurallar dahilindeki hareket alanı 23,6 milyar sterlin seviyesinden 10 milyar sterline kadar geriledi. Kurum, bütçede harcanmayı bekleyen serbest bir kaynağın bulunmadığı konusunda uyarıda bulunuyor.
Uluslararası Para Fonu (IMF) da yayınladığı raporda, İngiltere'nin mevcut bütçe tablosunun kamu harcamalarında artışa izin vermediğini vurguladı. IMF'ye göre:
Enerji faturalarındaki vergi indirimi gibi destekler mutlaka başka alanlardaki harcama kesintileriyle dengelenmeli.
Orta Doğu’daki jeopolitik risklerin yarattığı enerji şoklarına karşı destekler strictly geçici ve hedef odaklı olmalı.
İngiltere ekonomisinin büyüme hızının 2025'teki %1,4 seviyesinden 2026'da %1,0'e yavaşlayacağı tahmin ediliyor; bu nedenle vergi artışları veya ek bütçe kısıntıları için B planları hazır tutulmalı.
Enflasyon Baskısı ve Merkez Bankasının Manevra Alanı
Ülke ekonomisindeki bir diğer belirsizlik ise enflasyonun seyri. Haziran ayında yıllık bazda %2,6'ya gerileyen tüketici fiyatları (Mayıs: %2,8), küresel piyasalardaki hafiflemeyle rahat bir nefes aldırmıştı. Ancak ABD ile İran arasında tırmanan yeni gerilimler ve enerji tedarikindeki belirsizlikler, fiyatlar üzerindeki yukarı yönlü baskıyı yeniden artırdı.
Ekonomi kuruluşu NIESR tarafından yapılan analizler, haziran ayındaki düşüşün geçici bir rahatlama sunduğuna işaret ediyor. Kurumun öngörülerine göre enflasyon, temmuz ayından itibaren 2027'nin ilk çeyreğine kadar kademeli bir yükseliş trendine girebilir. Fiyatlar genel düzeyindeki bu olası tırmanış, İngiltere Merkez Bankasının (BoE) faiz indirim döngüsüne girmesini zorlaştırarak Burnham hükümetinin büyüme hedeflerinin önünde ek bir finansman engeli oluşturabilir.
