Türkiye’de emeklilik sistemi uzun süredir milyonlarca çalışanın en çok takip ettiği başlıkların başında geliyor. Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesinin yürürlüğe girmesinin ardından gözler bu kez 9 Eylül 1999 sonrası sigorta girişi bulunan çalışanlara çevrildi. Özellikle 2000 ile 2008 yılları arasında sigortalı olan milyonlarca kişi “kademeli emeklilik gelecek mi, ne zaman?” sorusuna yanıt arıyor. Emeklilik sisteminde olası yeni düzenlemelerle ilgili beklentiler sürerken, kademeli emeklilik konusunda son gelişmeler de yakından takip ediliyor.
Kademeli emeklilik gelecek mi, ne zaman yürürlüğe girecek?
EYT düzenlemesiyle birlikte 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigortalı olan çalışanlar yaş şartı olmadan emekli olma hakkı kazandı. Bu düzenlemeden milyonlarca kişi yararlanırken, 9 Eylül 1999 sonrası sigorta başlangıcı bulunan çalışanlar kapsam dışında kaldı. Bu durum, özellikle 2000’li yılların başında çalışma hayatına başlayan sigortalılar için yeni bir emeklilik düzenlemesi beklentisini gündeme taşıdı.
Kademeli emeklilik modeli, sigorta başlangıç tarihine göre emeklilik yaşının ve prim gün sayısının kademeli olarak belirlenmesini öngören bir sistem olarak öne çıkıyor. Bu modele göre işe giriş tarihi daha eski olan çalışanlar daha erken yaşta emekli olabilecek. İşe giriş yılı ilerledikçe emeklilik yaşı da belirli aralıklarla artacak.
Ancak mevcut durumda kademeli emeklilik sistemine ilişkin yürürlüğe giren resmi bir düzenleme bulunmuyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan da yaptığı açıklamalarda, kademeli emeklilik ve staj sigortası konusunda şu an için yürütülen resmi bir çalışma olmadığını ifade etmişti. Buna rağmen konu kamuoyunda tartışılmaya ve çeşitli öneriler Meclis gündemine taşınmaya devam ediyor.
2000 sonrası kademeli emeklilik Meclisten geçti mi?
2000 sonrası sigorta girişi bulunan çalışanların en çok merak ettiği başlıklardan biri de kademeli emeklilik düzenlemesinin TBMM’den geçip geçmediği. Mevcut durumda Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde kabul edilmiş ve yürürlüğe girmiş bir kademeli emeklilik yasası bulunmuyor.
Farklı sivil toplum kuruluşları ve emeklilik platformları tarafından hazırlanan öneriler zaman zaman gündeme geliyor. Ancak bu öneriler henüz resmi bir yasa teklifine dönüşmüş veya kabul edilmiş değil. Bu nedenle 2000 sonrası sigortalılar için emeklilik şartlarında şu an için herhangi bir değişiklik yapılmış durumda değil.
Önümüzdeki süreçte emeklilik sisteminde yapılabilecek olası reformların gündeme gelmesi durumunda kademeli emeklilik modeli de yeniden değerlendirilebilecek başlıklar arasında gösteriliyor.
2000 sonrası kademeli emeklilik sistemi nasıl olabilir?
Kamuoyunda konuşulan önerilerde kademeli emeklilik sisteminin uygulanması halinde emeklilik yaşı ve prim gün sayısının sigorta başlangıç tarihine göre değişmesi öngörülüyor. Böyle bir modelde erken sigorta girişi bulunan çalışanlar daha düşük yaş ve prim şartıyla emekli olabilecek.
Bu öneriler arasında en çok dikkat çekenlerden biri Emeklilikte Adalet Derneği (EMADDER) tarafından dile getirilen kademeli emeklilik modeli oldu. Bu modele göre 1999 sonrası sigorta girişi bulunan çalışanlar için emeklilik yaşı ve prim gün sayısı yıllara göre kademeli şekilde artıyor.
Örneğin önerilen modele göre;
1999–2000 arası sigorta girişi
Kadın: 43 yaş – 6.400 prim günü
Erkek: 45 yaş – 6.400 prim günü
2001 sigorta girişi
Kadın: 44 yaş – 6.475 prim günü
Erkek: 46 yaş – 6.475 prim günü
2002 sigorta girişi
Kadın: 45 yaş – 6.550 prim günü
Erkek: 47 yaş – 6.550 prim günü
2003 sigorta girişi
Kadın: 46 yaş – 6.625 prim günü
Erkek: 48 yaş – 6.625 prim günü
2004 sigorta girişi
Kadın: 47 yaş – 6.700 prim günü
Erkek: 49 yaş – 6.700 prim günü
2005 sigorta girişi
Kadın: 48 yaş – 6.775 prim günü
Erkek: 50 yaş – 6.775 prim günü
2006 sigorta girişi
Kadın: 49 yaş – 6.850 prim günü
Erkek: 51 yaş – 6.850 prim günü
2007 sigorta girişi
Kadın: 50 yaş – 6.925 prim günü
Erkek: 52 yaş – 6.925 prim günü
2008 sigorta girişi
Kadın: 51 yaş – 7.000 prim günü
Erkek: 53 yaş – 7.000 prim günü
Bu model resmi bir düzenleme niteliği taşımıyor ancak kamuoyunda tartışılan alternatif senaryolardan biri olarak dikkat çekiyor.
Kademeli emeklilik kimleri kapsayabilir?
Olası bir kademeli emeklilik düzenlemesinin hayata geçmesi halinde en çok etkilenecek kesim 9 Eylül 1999 sonrası sigorta girişi bulunan çalışanlar olacak. Özellikle 2000 ile 2008 yılları arasında sigortalı olan milyonlarca kişi bu düzenlemenin kapsamına girebilecek potansiyel gruplar arasında gösteriliyor.
EYT düzenlemesinin ardından ortaya çıkan emeklilik beklentileri, bu kesimde yeni bir düzenleme talebini de güçlendirdi. Ancak mevcut emeklilik sistemi yürürlükteki mevzuata göre işlemeye devam ediyor.
Şu an için kademeli emeklilik sisteminin ne zaman çıkacağına veya TBMM gündemine ne zaman geleceğine dair resmi bir takvim bulunmuyor. Konuya ilişkin gelişmeler hem çalışanlar hem de emeklilik sistemini yakından takip eden milyonlarca vatandaş tarafından izlenmeye devam ediyor.
