Maliye, son yıllarda vergi denetiminde dijitalleşmeyi hızlandırdı. RADAR sistemi, meslek gruplarının ortalama gelirlerini, banka hareketlerini, e-belge kayıtlarını ve beyan edilen kazançları karşılaştırarak risk analizi yapıyor. Bu analizler sonucunda riskli görülen mükellefler için özel denetim süreçleri başlatılıyor.
Geçtiğimiz yıl doktorlar, online psikologlar, diyetisyenler, fal ve astroloji hizmeti sunanlar bu kapsamda incelenmişti. Yapılan denetimlerde gelirini eksik beyan ettiği tespit edilen mükelleflere yüksek tutarlı vergi cezaları uygulanmıştı. Aynı yöntemin şimdi avukatlar için devreye alındığı belirtiliyor.
Vergi denetiminde neden avukatlar seçildi?
Maliye kaynaklarına göre, belirli meslek gruplarında beyan edilen ortalama gelirler ile yaşam standartları ve işlem hacimleri arasında dikkat çekici farklar bulunuyor. Resmi verilere göre avukatların 2024 yılında beyan ettiği ortalama aylık gelir yaklaşık 34 bin lira seviyesinde kaldı.
GİB, bu rakamları sektör ortalamaları ve hasılat tespitleriyle karşılaştırarak riskli görülen dosyalar üzerinde yoğunlaşıyor. Vergi denetiminde amaç, doğrudan ceza kesmekten ziyade beyanların gerçek durumu yansıtıp yansıtmadığını ortaya koymak olarak ifade ediliyor.
Avukatlara gönderilen gönüllü uyum yazılarında ne isteniyor?
Gelir İdaresi Başkanlığı Denetim Grup Müdürlüğü tarafından şubat ayı itibarıyla avukatlara resmi yazılar gönderilmeye başlandı. “Gönüllü uyum çalışması” başlığı taşıyan bu yazılarda, serbest meslek kazancı kapsamında 2023 ve 2024 takvim yıllarına ilişkin değerlendirme yapılacağı belirtiliyor.
Yazılarda, avukatların bağlı bulundukları defterdarlıkların vergi denetim birimlerine davet edildiği, görüşmenin amacının ise vergisel ödevlerle ilgili olası olumsuzlukların önüne geçmek olduğu vurgulanıyor. Bu süreç, klasik bir vergi incelemesinden önce mükellefe tanınan bir fırsat olarak değerlendiriliyor.
Beyan ile hasılat arasında yüzde 20 fark olursa ne oluyor?
Vergi denetimlerinde temel kriterlerden biri, beyan edilen gelir ile tespit edilen hasılat arasındaki fark. Maliye tarafından yapılan hasılat tespitlerinde bu farkın yüzde 20’yi aşması durumunda mükellef izaha davet ediliyor.
İzaha davet edilen avukatlar, gelirlerindeki farkın nedenlerini belge ve kayıtlarla açıklayabiliyor. Açıklamanın yeterli bulunmaması halinde ise cezalı tarhiyat süreci gündeme gelebiliyor.
GİB’in Dijital Vergi Dairesi risk sorgulama özelliği ne sağlıyor?
Gelir İdaresi Başkanlığı, Dijital Vergi Dairesi (VDK) üzerinden yeni bir risk sorgulama özelliğini de devreye aldı. Bu sistem sayesinde mükellefler, vergi levhaları ve gelir beyanlarıyla ilgili risk durumlarını önceden görebiliyor.
Risk olduğunu fark eden mükellefler, gönüllü olarak vergi dairesine başvurup uzlaşı yolunu tercih edebiliyor. Bu yöntemle, ağır vergi cezalarıyla karşılaşmadan gerçek verginin ödenmesi hedefleniyor.
Avukatların vergi yönünden temel sorumlulukları neler?
Türkiye Barolar Birliği’nin paylaştığı bilgilere göre, avukatlar serbest meslek erbabı olarak faaliyet gösteriyor. Bu kapsamda e-serbest meslek makbuzu düzenlemek ve talep edilmesi halinde bu makbuzları elektronik ortamda ibraz etmek zorundalar.
Avukatlar, 2018 yılından itibaren serbest meslek kazanç defterlerini fiziksel olarak tutmuyor. Ancak elektronik kayıtların muhafazası ve inceleme elemanına sunulması yükümlülüğü devam ediyor.
Defter ve belgeleri ibraz etmemenin cezası ne?
Vergi incelemesi sırasında defter ve belgelerin ibraz edilmemesi, gizleme suçu kapsamında değerlendiriliyor. Noter kayıtları veya diğer belgelerle sabit olduğu halde ibraz yükümlülüğünün yerine getirilmemesi durumunda 18 aydan 5 yıla kadar hapis cezası öngörülüyor.
Bu cezanın üst sınırı, 15 Nisan 2022 tarihinden itibaren 3 yıldan 5 yıla çıkarılmış durumda. İncelemeye alınan avukatların, talep edilen tüm elektronik belgeleri eksiksiz sunmaları gerekiyor.
Vergi denetiminde yeni dönemin mesajı ne?
Maliye’nin avukatlara yönelik başlattığı bu süreç, vergi denetimlerinde yeni bir döneme işaret ediyor. GİB, RADAR sistemi ve gönüllü uyum mekanizmalarıyla beyan ile hasılat arasındaki farkları daha yakından izlerken, mükelleflere de cezasız düzeltme imkânı sunmayı amaçlıyor.
