Sosyal medya dünyasının dev çatısı Meta, ABD tarihinin en geniş kapsamlı hukuki hesaplaşmalarından biriyle karşı karşıya. Facebook ve Instagram’ın çocuklarda bağımlılık yarattığı ve genç kullanıcıların verilerini usulsüz biçimde işlediği iddiasıyla açılan davada süreç resmi olarak başladı. Kaliforniya’nın Oakland kentinde yürütülen ve yaklaşık yedi hafta sürecek olan duruşmalar, teknoloji devinin geleceğini doğrudan tehdit ediyor.
Davanın kritik duruşmalarında Meta'nın kurucusu Mark Zuckerberg ve Instagram'ın lideri Adam Mosseri'nin de tanık sıfatıyla ifade vereceği öğrenildi. Süreci ertelemek ve hakkındaki binlerce dosyanın ilerleyişini durdurmak isteyen Meta’nın temyiz başvurusu ise mahkeme tarafından erken bulunduğu gerekçesiyle reddedildi.
Piyasa Değerini Aşan Tazminat Riski ve Radikal Değişim Talepleri
Yargı sürecinin en çarpıcı yönünü, masadaki devasa finansal risk oluşturuyor. Meta yetkilileri, davanın aleyhlerine sonuçlanması halinde doğabilecek zararın 1,4 trilyon dolara kadar ulaşabileceğini belirtiyor. Şirketin yaklaşık 1,5 trilyon dolarlık toplam piyasa değeri göz önüne alındığında, bu meblağ teknoloji devi için varoluşsal bir tehdit anlamına geliyor.
Bununla birlikte davacı tarafın talepleri yalnızca maddi tazminatla sınırlı değil. Mahkemeden çıkacak olası bir yaptırım kararı, platformların işleyişini temelden değiştirebilir. Davacılar şu radikal adımların atılmasını istiyor:
Ekran süresi sınırlandırmaları ve katı yaş kısıtlamalarının getirilmesi,
Bağımlılığı tetikleyen "sonsuz kaydırma" ve anlık bildirim özelliklerinin sonlandırılması,
Çocuk verileri kullanılarak eğitilen yapay zeka ve algoritma modellerinin tamamen silinmesi,
İçerik öneri mekanizmalarının, kullanıcı etkileşimini artırmak yerine gençlerin ruh sağlığını merkeze alacak şekilde yeniden yapılandırılması.
İfşalarla Başlayan Süreç ve Şirketin Savunması
Krizin kökeni, 2021 yılında şirket içi belgeleri sızdıran eski Meta çalışanı Frances Haugen’ın açıklamalarına dayanıyor. Haugen, yönetimin platformların gençler üzerindeki olumsuz etkilerini bildiğini ancak ticari kâr kaygısıyla önlem almadığını iddia etmişti. Bu sarsıcı açıklamaların ardından başlatılan geniş çaplı soruşturmalar, 2023 yılında resmi dava sürecine dönüştü.
Hakkındaki tüm suçlamaları reddeden Meta ise çocuk güvenliğine yönelik kapsamlı yatırımlar yaptığını savunuyor. Tüketicileri yanılttığı yönündeki iddialara karşı çıkan şirket, tıbbi literatürde "sosyal medya bağımlılığı" adıyla tanımlanmış resmi bir psikiyatrik rahatsızlık bulunmadığını öne sürüyor.
Ancak hukuki çember şirket için giderek daralıyor. Geçtiğimiz günlerde New Mexico'da görülen benzer bir davada hakim, Meta'nın gençlerin ruh sağlığı krizindeki rolüne dikkat çekerek şirketi 567 milyon dolar ödemeye ve platform dinamiklerini değiştirmeye mahkûm etmişti.
Sosyal Medya Dünyasında Emsal Karar Ekip Ayında Çıkabilir
OpenAI ve Elon Musk arasındaki davayı da yürüten ABD Bölge Hakimi Yvonne Gonzalez Rogers’ın başkanlık ettiği yargılamada, kritik soruları değerlendirmek üzere nadir başvurulan bir "danışma jürisi" de görev yapıyor.
Halen ABD genelinde sosyal medya platformlarına karşı açılmış 3 binden fazla aktif dava bulunuyor. Ekim ayında çıkması beklenen nihai kararın, yalnızca Meta’nın kaderini belirlemekle kalmayıp, küresel sosyal medya endüstrisi ve veri politikaları için de bağlayıcı bir emsal oluşturması bekleniyor.
