Çalışma hayatı boyunca ödenen prim günleri ve yaş kriteri, yeni dönem emekli maaşı hesaplamalarında belirleyici bir çarpan olarak öne çıkıyor.
Tek tip oranlı artışların yerini hakkaniyet odaklı katmanlı bir modele bırakması beklenirken, Ankara kulislerinde şekillenen dört farklı senaryo milyonlarca hanenin bütçe planlamasını doğrudan etkileyecek ipuçları barındırıyor.
Dört ayaklı yeni zam denkleminde neler var
Sosyal Güvenlik Müşaviri Emin Yılmaz tarafından paylaşılan değerlendirmelere göre masadaki olası düzenleme yaş, prim gün sayısı, refah payı ve seyyanen artış olmak üzere dört ana sütun üzerine kuruluyor. Henüz resmiyet kazanmayan ancak mevcut veriler ışığında kurgulanan bu projeksiyon, maaş makasındaki adaletsizliği gidermeyi hedefliyor.
Taban aylık altındaki 5 milyon emekliye seyyanen kalkan
Mevcut tabloda 23 bin 552 liralık taban aylığın altında gelir elde eden tam 5 milyon 17 bin emekli bulunuyor. Bu kesimin alım gücünü korumak amacıyla doğrudan seyyanen zam formülü devreye girebilir. Kulislerde 4 bin liradan başlayıp 7 bin liraya kadar uzanan seyyanen artış rakamları konuşulurken, en düşük emekli maaşının 30 bin ile 35 bin lira bandına çekilmesi güçlü bir ihtimal olarak masada duruyor.
Prim gününe göre dört kademeli refah payı
En düşük aylığın üzerinde maaş alan emekliler için ise standart bir artış yerine çalışma süresini ödüllendiren kademeli bir refah payı sistemi öngörülüyor. Yılmaz'ın aktardığı senaryoya göre refah payı oranları yüzde 5, yüzde 10, yüzde 15 ve yüzde 20 olmak üzere dört ayrı dilime ayrılacak.
3600 gün ile 10 bin gün prim ödeyen arasındaki fark açılıyor
Yeni modelde sisteme yapılan katkı süresi doğrudan maaş katsayısına yansıyacak. Buna göre 3 bin 600 prim günüyle emekli olan bir vatandaş en alt dilimden refah payı alırken, çalışma hayatını 9 bin, 10 bin veya 11 bin prim günüyle tamamlayan emekliler yüzde 20'lik zirve diliminden yararlanabilecek. Bu kademeli geçişin üst bantta maaşları 46 bin lira seviyesine taşıma potansiyeli bulunuyor.
Yaş kriteri ayrı bir çarpan olarak mı hesaplanacak
Cumhurbaşkanı'nın açıklamalarında yaş ve prim kavramlarına ayrı ayrı vurgu yapması, hesaplama tekniğinde yeni bir başlık açtı.
Emin Yılmaz, iki kriterin tek bir havuzda eritilmek yerine birbirinden bağımsız katsayılar olarak formüle eklenebileceğine dikkat çekiyor. İlerleyen yaşla birlikte artan sağlık ve bakım giderlerinin maaş skalasında ekstra bir koruma kalkanı oluşturup oluşturmayacağı, önümüzdeki günlerde netleşecek yasal düzenlemeyle kesinlik kazanacak.