Sosyal Güvenlik Haftası dolayısıyla açıklamalarda bulunan İstanbul SGK İl Müdürü Harun Sertbaş, kayıt dışı istihdamın hem bireysel hem de makroekonomik düzeyde yarattığı büyük tehlikelere dikkat çekerek, yasal sınırların dışına çıkılmaması konusunda tarafları uyardı.
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), her yıl 16 Mayıs’ı içine alan haftayı "Sigorta ile iş güvende, işçi güvende; gelecek güvende" sloganıyla kutluyor. Bu özel hafta kapsamında değerlendirmelerde bulunan İstanbul Sosyal Güvenlik İl Müdürü Harun Sertbaş, çalışma hayatının en büyük kanayan yarası olan kayıt dışı istihdamla ilgili çarpıcı veriler paylaştı.
Anayasal Hak ve Yasal Zorunluluk
Sertbaş, sigortalı çalışmanın bir tercih değil, anayasal bir hak ve yasal bir zorunluluk olduğunu vurguladı. Özellikle çalışanların "sigortasız çalışma" taleplerinin hukukta hiçbir karşılığı olmadığını belirten Sertbaş, "İşverenlerin sigortasız istihdam sağlama yetkisi olmadığı gibi, çalışanın kendi rızasıyla bu haktan vazgeçmesi de mümkün değildir. İşverenler, çalışanların bu yöndeki taleplerini iyi niyetli bir esneklik olarak görmemeli; aksi takdirde ağır mali ve yasal yaptırımlarla karşı karşıya kalacaklarını unutmamalıdır" dedi.
Geleceği Karartan Riskler
Kayıt dışı çalışmanın bireylerin tüm sosyal güvenlik haklarını elinden aldığını belirten Sertbaş, bu durumun doğurduğu vahim sonuçları şöyle sıraladı:
Emeklilik hayalleri suya düşüyor: Kayıt dışı çalışanlar, emeklilik hakkından mahrum kaldıkları gibi, iş göremezlik veya malullük aylığı gibi güvencelerden de yararlanamıyor.
Aile korumasız kalıyor: Çalışanın vefatı durumunda, geride kalan eş ve çocuklar ölüm aylığı gibi yasal bir güvenceden yoksun bırakılıyor.
Sağlık hizmetlerinde kısıtlama: Genel Sağlık Sigortası (GSS) primleri ödenmediği için sağlık hizmetlerine erişim riske giriyor ve bireyler bu maliyeti kendi ceplerinden karşılamak zorunda kalıyor.
İş kazasında savunmasızlık: Kayıt dışı çalışanlar, iş kazası ve meslek hastalıklarına karşı yasal koruma kalkanının dışında kalarak büyük bir mağduriyet yaşıyor.
İşletmeler İçin "Görünmez" Tehlike
Sertbaş, sosyal güvenlik denetimlerinin amacının cezalandırmak değil, rehberlik etmek olduğunu ancak kayıt dışı istihdamın işletmeler için telafisi imkansız mali riskler taşıdığını hatırlattı. Kayıt dışı çalışmanın tespit edilmesi durumunda işletmelerin yüksek idari para cezaları, prim teşviklerinin iptali ve iş kazası tazminatları gibi ticari faaliyetlerini durdurabilecek yaptırımlarla yüzleşeceğini belirtti. Ayrıca, kayıt dışı istihdamın haksız rekabete yol açarak piyasa dengesini bozduğuna ve ülke ekonomisine büyük zarar verdiğine dikkat çekti.
Ücret Ödemelerinde Banka Zorunluluğu
Çalışma hayatında şeffaflığı artırmak amacıyla ücretlerin banka kanalıyla ödenmesinin önemine değinen Sertbaş, 3 ve daha fazla işçi çalıştıran işletmelerin, tüm ödemeleri yasal kanallar üzerinden yapmasının zorunlu olduğunu hatırlattı. Bu kurala uymayan işverenlerin, her bir çalışan ve her ay için ayrı ayrı idari para cezasıyla karşılaşacağını vurguladı.
İhbar ve Sorgulama Kanalları
Çalışanların kendi sigorta durumlarını takip edebilmeleri için çeşitli kanallar bulunduğunu belirten Sertbaş, e-Devlet üzerinden veya ALO 170 hattından 7/24 bilgi alınabileceğini ifade etti. Sigortasız çalıştırıldığını veya haklarının eksik bildirildiğini düşünen vatandaşların, CİMER veya doğrudan SGK birimleri aracılığıyla şikâyetlerini iletebileceklerini sözlerine ekledi.
