Türkiye’de dar gelirli aileleri yakından ilgilendiren vatandaşlık maaşı düzenlemesinde sona yaklaşıldı. Geliri belirlenen eşik seviyenin altında kalan hanelere aylık destek verilmesini öngören model, sosyal yardımları tek çatı altında toplamayı hedefliyor. e-Devlet başvurusu üzerinden yürütülmesi planlanan sistemin pilot illerde uygulanması gündemde. Peki vatandaşlık maaşı nedir, kimler alacak ve şartlar neler?
Vatandaşlık maaşı nedir ve yeni sosyal destek modeli nasıl işleyecek?
Vatandaşlık maaşı, hane gelirinin belirlenen asgari gelir eşiğinin altında kalması durumunda devletin aradaki farkı tamamlaması esasına dayanıyor. Amaç, aile gelirini asgari yaşam standardına yaklaştırmak ve gelir dağılımındaki dengesizliği azaltmak.
Her il ve bölgenin ekonomik koşulları dikkate alınarak ayrı bir “eşik gelir” belirlenecek. Bu sınırın altında kalan haneler için aylık maaş desteği devreye girecek. Böylece sosyal yardım sistemi daha standart ve ölçülebilir bir yapıya kavuşacak.
Destek mekanizması yalnızca nakdi ödeme ile sınırlı kalmayacak. Konut giderleri ve çocuklu ailelere yönelik ilave yardımlar da paketin önemli parçaları arasında yer alacak.
Kimler alacak, gelir eşiği ve başvuru şartları neler?
Vatandaşlık maaşı kimler alacak sorusu, düzenlemenin en kritik başlıklarından biri. Masadaki senaryolardan birine göre, ailedeki toplam gelirin net asgari ücretin üçte birinden az olması gerekiyor. Mevcut rakamlar üzerinden hesaplandığında bu tutarın 9 bin 358 liranın altında kalması şartı öne çıkıyor.
Bu kriteri sağlayan hanelere asgari ücretin yüzde 20’si oranında nakdi destek verilmesi planlanıyor. Buna ek olarak konut yardımı ve çocuk desteği de devreye girecek. Konut kaleminde elektrik, doğalgaz, barınma ve yakacak giderleri için asgari ücretin yüzde 15’i oranında katkı sağlanması öngörülüyor. Çocuk yardımı ise yüzde 5 seviyesinde değerlendiriliyor.
Bir diğer senaryoda toplam destek oranı asgari ücretin yüzde 17’si olarak hesaplanıyor. Bu modelde konut desteği yüzde 12, çocuk yardımı ise yine yüzde 5 oranında olacak. Üçüncü seçenekte ise toplam katkının yüzde 15’e çekilmesi, konut için yüzde 10, çocuk için yüzde 5 oranının uygulanması planlanıyor.
Başvuru şartları kapsamında hane gelirinin yanı sıra SGK kayıtları, vergi verileri, banka hesap hareketleri ve tapu bilgileri de entegre sistem üzerinden kontrol edilecek. Böylece klasik gelir testi uygulamasındaki hane ziyaretleri yapılmadan dijital doğrulama süreci işletilecek.
e-Devlet başvurusu nasıl yapılacak ve pilot iller hangileri?
Yeni modelde başvuruların e-Devlet üzerinden alınması planlanıyor. Aday haneler, tek bir sistem üzerinden kayıt oluşturacak ve gerekli beyanları dijital ortamda yapacak. İlgili kurumların veri tabanları entegre edilerek başvurular hızlı şekilde değerlendirilecek.
Programa kabul edilen haneler aylık periyotlarla denetlenecek. Gelir durumunda değişiklik tespit edilmesi halinde destek tutarı güncellenecek ya da kesilebilecek. Bu yönüyle sistem dinamik ve sürekli kontrol edilen bir yapıya sahip olacak.
Uygulamanın ilk etapta belirli pilot illerde hayata geçirilmesi, ardından ülke geneline yayılması hedefleniyor. Düzenlemeye ilişkin yasal altyapı için de kapsamlı bir çalışma yürütülüyor.
Destek ödemesi nasıl yapılacak, sosyal yardım kartı sistemi nedir?
Vatandaşlık maaşı kapsamında sağlanacak yardımların tek bir kartta toplanması planlanıyor. Bu kart aracılığıyla bazı ödemeler nakit olarak çekilebilecek, bazı harcamalar ise anlaşmalı noktalarda indirimli şekilde yapılabilecek.
Gıda ve temizlik ürünleri gibi temel ihtiyaçların kart üzerinden karşılanması hedefleniyor. Böylece hem harcamaların amacına uygun kullanımı sağlanacak hem de sosyal destek süreci daha şeffaf hale getirilecek.
Sistem, mevcut sosyal yardım kalemlerini tek merkezde toplayarak dağınık yapıyı sadeleştirmeyi amaçlıyor. Gelir eşiği, başvuru şartları ve ödeme modeli netleştikçe vatandaşlık maaşı uygulamasının kapsamı da daha belirgin hale gelecek.
