Birçok kişinin hem emeklilik yaşını hem de prim gün sayısını doğrudan etkileyen çıraklık dönemi sigortasına ilişkin Yargıtay'dan milyonları ilgilendiren emsal niteliğinde bir karar geldi.
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, çıraklık süresi boyunca fiilen üretimde görev aldığını ve işçilerle aynı koşullarda çalıştığını belirterek bu günlerin uzun vadeli sigorta kolları prim gün sayısına eklenmesini talep eden bir çalışanın davasında, yerel mahkemenin verdiği kabul kararını bozdu.
Yargıtay'ın bu kararına göre, çıraklık ve staj döneminde geçen süreler hizmet tespiti davaları yoluyla emeklilik primlerine dahil edilemeyecek.
Hukuki süreç, 1987-1989 yılları arasında henüz 16 yaşındayken Makine Kimya Endüstrisi (MKE) bünyesinde çırak statüsünde çalışan bir vatandaşın açtığı hizmet tespiti davasıyla başladı.
Davayı inceleyen ilk derece mahkemesi ve ardından bölge adliye mahkemesi, davacının söz konusu dönemde doğrudan üretime yönelik çalıştığı ve faaliyetlerinin ağırlıklı olarak meslek öğrenme sınırını aştığı kanaatiyle talebi haklı bulmuştu.
Ancak dosyanın temyiz incelemesini yapan Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, sosyal güvenlik davalarının kamu düzenini ilgilendirmesi sebebiyle özel bir özenle yürütülmesi gerektiğini belirterek alt mahkemelerin kararlarını hukuka aykırı buldu ve bozdu.
"Esas amaç çalışma değil, meslek öğretilmesidir"
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi gerekçeli kararında, mülga 506 Sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’na atıfta bulunarak, sigortalılık niteliğinin ancak yasal bir hizmet akdinin kurulması ve fiilen çalışmaya başlanması ile kazanabileceğini hatırlattı.
Kanunun, çıraklık devresi olarak kabul edilen süreler içinde malullük, yaşlılık ve ölüm (uzun vadeli) sigortaları hükümlerinin uygulanamayacağını açıkça öngördüğünü belirten daire, şu değerlendirmede bulundu:
"Çıraklık sözleşmelerindeki temel ve esas amaç bir çalışma olgusu yaratmak değil, kişiye bir meslek ve sanat öğretilmesidir. Çıraklık dönemindeki öğrencilerin uzun vadeli sigorta kolları bakımından sigortalı sayılmamalarının gerekçesi, yapılan uygulama ve üretim işlerinin, gördükleri mesleki öğrenimin doğal bir uzantısı ve gereği olmasıdır. Bu işler dışarıdan bakıldığında sigortalı işçilerin yürüttüğü faaliyetlerle aynı görünümde bulunsa bile belirgin bir şekilde öğrenim müfredatı içinde kalmaktadır. Dolayısıyla bu durumlarda yasal anlamda bir hizmet akdinin varlığından söz edilemez."
Türk sosyal güvenlik hukukunda kısa ve uzun vadeli sigorta kolları ayrımı
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (ve öncesindeki 506 sayılı kanun) uyarınca Türkiye'de sosyal güvenlik sistemi "kısa vadeli" ve "uzun vadeli" sigorta kolları olmak üzere iki temel sacayağı üzerine kurulmuştur. Kısa vadeli sigorta kolları; iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık gibi ani ve geçici riskleri güvence altına alırken; uzun vadeli sigorta kolları malullük, yaşlılık (emeklilik) ve ölüm risklerine karşı sigortalıyı ve hak sahiplerini korur. Çıraklar, stajyerler ve bursiyerler gibi mesleki eğitim aşamasındaki bireyler adına işverenler tarafından sadece iş kazası ve meslek hastalığı ile genel sağlık sigortası (kısa vadeli) primleri yatırılmaktadır. Bu sebeple, çıraklık ve staj başlangıç tarihleri yaşlılık aylığı bağlanması süreçlerinde (emeklilik yaşında ve uzun vadeli prim gün sayısında) sigorta başlangıcı olarak yasal olarak kabul görmemektedir.
