Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) mevzuatında yer alan Fiili Hizmet Süresi Zammı kapsamında, ağır ve tehlikeli işlerde çalışanlara yönelik uygulanan yıpranma payı düzenlemesiyle ilgili detaylar paylaşıldı. Buna göre, belirlenen 45 meslek grubunda görev yapan çalışanlar için emeklilik yaşı en fazla 3 yıl geri çekilirken, prim gün sayıları da otomatik olarak artırılıyor.
Yıpranma Payı Nedir, Kimleri Kapsıyor
Fiili Hizmet Süresi Zammı olarak tanımlanan yıpranma payı, çalışma koşulları fiziksel veya ruhsal açıdan yıpratıcı olan meslek gruplarında görev yapan çalışanlara tanınan bir hak olarak uygulanıyor. Bu kapsamda, çalışanların fiilen çalıştıkları süreye ek olarak ilave prim günleri kazanması sağlanıyor. Böylece hem prim gün sayısı artıyor hem de emeklilik yaşı öne çekiliyor.
Uygulama, SGK tarafından belirlenen ve mevzuatta açıkça yer alan meslek gruplarıyla sınırlı tutuluyor. Yıpranma payı, her meslek için aynı oranda uygulanmıyor ve işin niteliğine göre farklı süreler esas alınıyor.
Her Yıl İçin 60, 90 veya 180 Gün Ek Prim
SGK tarafından belirlenen oranlara göre, yıpranma payı kapsamında çalışanlara her yıl için ilave prim günü ekleniyor. Buna göre bazı meslek gruplarında yıllık 60 gün, bazı mesleklerde 90 gün, en ağır ve riskli işlerde ise 180 gün fiili hizmet süresi zammı uygulanıyor.
Kurşun ve arsenik işleri, yer altı madenciliği gibi yüksek risk içeren işlerde çalışanlar her yıl 180 gün ek prim kazanırken, asker ve polis gibi meslek gruplarında bu süre yıllık 90 gün olarak uygulanıyor. Sağlık çalışanları için ise yıllık 60 gün yıpranma payı tanınıyor.
Emeklilik Yaşında En Fazla 3 Yıl İndirim
Yıpranma payı uygulamasıyla kazanılan süreler, prim gün sayısına en fazla 5 yıl olarak eklenebiliyor. Ancak bu sürenin emeklilik yaşından düşülmesinde üst sınır bulunuyor. Mevzuata göre, yıpranma payı sayesinde emeklilik yaşından en fazla 3 yıl indirim yapılabiliyor.
Bu sınırlama, madenciler ve yer altı işlerinde çalışanlar için geçerli değil. Bu meslek gruplarında görev yapan çalışanlar, kazandıkları fiili hizmet süresi zammının tamamını emeklilik yaşından düşürebiliyor.
Yıpranma Kapsamındaki Bazı Meslek Grupları
SGK tarafından belirlenen listede toplam 45 meslek grubu yer alıyor. Bu listede demir ve çelik fabrikası çalışanları, cıva üretiminde görev alanlar, asit imalatında çalışanlar, sahil güvenlik personeli, itfaiyeciler, gazeteciler, TRT çalışanları, milletvekilleri ve sağlık çalışanları bulunuyor.
Özellikle sağlık çalışanları için yapılan düzenleme kapsamında, her yıl için 60 gün fiili hizmet süresi zammı uygulanıyor. Uygulama yalnızca listede yer alan mesleklerle sınırlı tutuluyor.
E-Devlet Üzerinden Kontrol İmkanı
Çalışanlar, yıpranma payından yararlanıp yararlanmadıklarını SGK hizmet dökümü üzerinden kontrol edebiliyor. Hizmet dökümünde yer alan meslek kodları, fiili hizmet süresi zammının uygulanıp uygulanmadığını gösteriyor. İşverenlerin prim bildirimlerinde doğru meslek kodunu kullanması bu açıdan önem taşıyor.
Ağır ve tehlikeli işlerde çalışmasına rağmen normal meslek kodu üzerinden bildirildiğini tespit eden çalışanların, SGK’ya başvurarak düzeltme talebinde bulunma hakkı bulunuyor.
