Görsel ya da işitsel halüsinasyonlar, gerçek dışı inanışlar, çevreyle bağın zayıflaması... Bu belirtiler, psikotik bozuklukların temel göstergelerindendir. Ancak her psikotik bozukluk, belirtileri ve nedenleri açısından farklılık gösterir. Bu yazıda, psikozun farklı türlerine ve ayırt edici özelliklerine odaklanıyoruz.
1. Şizofreni (Schizophrenia)
Genellikle 16-30 yaş arasında başlayan bu kronik ruhsal hastalık, kişinin düşünce yapısını, duygularını ve davranışlarını etkiler. Tanı koyulabilmesi için belirtilerin en az bir ay sürmesi gerekir.
Belirtiler:
Sanrılar: Gerçek dışı, mantık dışı inanışlar (örneğin, birinin sürekli onu takip ettiğini düşünmek).
Halüsinasyonlar: Gerçekte var olmayan sesler duyma, görüntüler görme ya da kokular alma.
Düşünme bozuklukları: Konudan kopuk konuşmalar, anlam karmaşası.
Hareket bozuklukları: Garip davranışlar ya da tamamen tepkisizlik.
Negatif belirtiler: Duygusal ifade eksikliği, sosyal çekilme.
2. Şizoafektif Bozukluk (Schizoaffective Disorder)
Şizofreniye benzer belirtilere, duygudurum bozuklukları (depresyon veya mani) eşlik eder.
Belirtiler:
Halüsinasyonlar ve sanrılar
Depresyon: Düşük benlik saygısı, ilgi kaybı
Mani: Aşırı enerji, az uyuma, konuşkanlık
3. Sanrısal Bozukluk (Delusional Disorder)
En az bir ay süren, başka ruhsal bozukluklarla ilişkili olmayan sanrılarla karakterizedir.
Sanrı Türleri:
Erotomanik: Ünlü biri tarafından sevildiğine inanma
Büyüklük sanrıları: Kendisini olağanüstü biri olarak görme
Kıskançlık sanrısı: Partnerin sadakatsiz olduğuna inanma
Takip edilme sanrısı: Sürekli tehdit altında olduğunu düşünme
Bedensel sanrılar: Gerçekte olmayan sağlık sorunlarına inanma
4. Kısa Psikotik Bozukluk (Brief Psychotic Disorder)
Ani gelişen psikoz nöbetleriyle ortaya çıkar ve bir aydan kısa sürer. Genellikle stresli yaşam olayları sonrasında görülür ve tedaviye iyi yanıt verir.
5. Doğum Sonrası Psikozu (Postpartum Psychosis)
Doğumdan sonraki ilk iki hafta içinde, genellikle annede gelişen bu durum acil tıbbi müdahale gerektirir.
Belirtiler:
Halüsinasyonlar ve sanrılar
Mani ve depresyon atakları
Uyku ve iştah bozuklukları
6. Tıbbi Durumlara Bağlı Psikoz
Beyin fonksiyonlarını etkileyen hastalıklar psikotik belirtilere yol açabilir.
Nedenler:
Parkinson hastalığı
İnme
Alzheimer ve diğer demans türleri
Deliryum, beyin tümörleri, kafa travmaları
7. Madde Kullanımına Bağlı Psikoz
Uyuşturucu veya alkol kullanımı ya da bu maddelerin aniden bırakılması psikoza neden olabilir.
Belirtiler:
Halüsinasyonlar, sanrılar
Gerçeklikten kopma
Kişisel bakımı ihmal
Paranoya
8. Paylaşılan Psikotik Bozukluk (Shared Psychotic Disorder)
Nadir görülür. Psikoz belirtileri, halüsinasyonlar ya da sanrılar yaşayan biriyle yakın ilişkide olan bir kişide benzer belirtiler gelişir.
Psikotik bozukluklar karmaşık ve çok yönlüdür. Erken tanı ve doğru tedavi ile hastaların yaşam kalitesi önemli ölçüde artırılabilir. Psikolojik belirtilerle başa çıkmakta zorlanıyorsanız, bir uzmana başvurmak atılacak en sağlıklı adımdır.
kaynak :Altibbi
