TRT’nin dijital platformunda gündeme gelen “1973 Biltmore Oteli Cinayeti” yapımı, Türkiye’nin diplomasi tarihindeki en acı saldırılardan birini yeniden kamuoyunun dikkatine taşıdı. 27 Ocak 1973’te Santa Barbara’daki Biltmore Oteli’nde yaşanan olayda, Türkiye’nin Los Angeles Başkonsolosu Mehmet Baydar ile Konsolos Bahadır Demir hayatını kaybetti. Bir davet masasında başlayan görüşmenin kanlı bir suikasta dönüşmesi, sadece iki diplomatın değil, sonraki yılların da seyrini etkileyen kırılma noktalarından biri oldu. Olay, hem tarihi boyutuyla hem de sinemaya uyarlanan yönüyle yeniden araştırılıyor.
1973 Biltmore Oteli Cinayeti nedir, gerçek mi ve nerede yaşandı?
Kamuoyunda “1973 Baltimore Oteli saldırısı” olarak da aratılan olay, gerçekte 27 Ocak 1973’te ABD’nin Kaliforniya eyaletine bağlı Santa Barbara kentindeki Biltmore Oteli’nde gerçekleşen çifte suikasttır. Olayın hedefinde Türkiye’nin Los Angeles Başkonsolosu Mehmet Baydar ile yardımcısı Konsolos Bahadır Demir vardı. Saldırıyı gerçekleştiren kişi ise Amerikan vatandaşı Ermeni Gourgen Mıgırdıç Yanıkyan’dı.
Yanıkyan, iki Türk diplomatı otelde düzenlenecek küçük bir buluşmaya davet etti. Davetin gerekçesi ise Abdülhamid döneminden kaldığı öne sürülen değerli bir tabloyu Türkiye’ye armağan etmek istemesiydi. Diplomatik nezaket çerçevesinde kabul edilen bu davet, kısa süre içinde korkunç bir tuzağa dönüştü. Baydar ve Demir, otelin özel salonunda silahlı saldırıya uğradı.
Bu nedenle “1973 Biltmore Oteli Cinayeti gerçek mi?” sorusunun yanıtı nettir: Evet, olay tamamen gerçektir ve Türkiye’nin diplomasi tarihine kara bir gün olarak geçmiştir. Söz konusu saldırı, ilerleyen yıllarda Türk diplomatlarını hedef alan başka terör eylemlerinin de öncülü kabul ediliyor.
1973 Baltimore Oteli saldırısında tuzak nasıl kuruldu?
Saldırının en çarpıcı yönlerinden biri, suikastın dikkatle hazırlanmış bir davet organizasyonu üzerinden gerçekleştirilmesiydi. Yanıkyan, Los Angeles Başkonsolosluğu’na günler öncesinden mektup göndererek elinde çok kıymetli bir tablo bulunduğunu ve bunu Türkiye’ye hediye etmek istediğini bildirdi. Bu davetin samimi bir jest olduğu izlenimi verilince, Mehmet Baydar ve Bahadır Demir görüşmeye gitmeyi kabul etti.
İki diplomat, 27 Ocak 1973 günü yerel saatle sabah saatlerinde Santa Barbara’daki Biltmore Oteli’ne ulaştı. İlk anda olağan bir protokol buluşması gibi görünen görüşme, kısa süre sonra silah sesleriyle bölündü. Garsonların anlatımına göre, masada bir tartışma yaşandı ve hemen ardından saldırgan silahını ateşledi. Mehmet Baydar ağır yaralı halde hastaneye götürülürken yaşamını yitirdi. Bahadır Demir ise kaldırıldığı St. Francis Hastanesi’nde kurtarılamadı.
Saldırganın olay sonrası kaçmaması ve doğrudan polisi arayarak teslim olması, planın baştan sona kurgulanmış olduğunu gösterdi. Bu saldırı, bireysel bir intikam eylemi olarak sunulsa da, sonraki yıllarda Türk diplomatlarına yönelik organize saldırılar zincirinin psikolojik eşiği olarak değerlendirildi.
Mehmet Baydar kimdir?
Mehmet Baydar, 1924 yılında Üsküdar’da doğdu. Robert Koleji, İstanbul Hukuk Fakültesi ve Paris Üniversitesi Siyasal Bilgiler Enstitüsü’nde eğitim aldı. 1950 yılında Dışişleri Bakanlığı’na giren Baydar, uzun yıllar Türkiye’nin dış temsilciliklerinde görev yaptı. NATO nezdindeki diplomatik görevlerinden Washington Büyükelçiliği’ne kadar birçok önemli pozisyonda bulundu.
1972 yılında Türkiye Cumhuriyeti’nin Los Angeles Başkonsolosu olarak görev yapıyordu. Meslek hayatında 22 yılı geride bırakan Baydar, devlet görevini sürdürdüğü sırada uğradığı saldırı sonucu 49 yaşında hayatını kaybetti. Evli ve iki çocuk babası olan Mehmet Baydar, Türkiye’nin yurt dışında şehit edilen diplomatları arasında hafızalara kazındı.
Bahadır Demir kimdir?
Bahadır Demir, 9 Mart 1942’de İstanbul’da dünyaya geldi. Robert Koleji’ni tamamladıktan sonra Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nden mezun oldu. 1967 yılında Dışişleri Bakanlığı’nda göreve başladı ve kısa sürede diplomasi kariyerine adım attı.
Los Angeles Başkonsolosluğu’nda Muavin Konsolos olarak görev yapan Demir, henüz kariyerinin başındaydı. İyi derecede İngilizce biliyordu, spora ilgi duyuyordu ve Galatasaray Spor Kulübü üyesiydi. Saldırı sırasında 30 yaşındaydı. Yeni evliydi ve eşi hamileydi. Genç yaşta hayatını kaybetmesi, olayın Türkiye’de yarattığı acıyı daha da büyüttü.
Olay dünya kamuoyunda nasıl karşılandı?
Saldırı Ankara’da derin üzüntüyle karşılandı. Dönemin Dışişleri Bakanı, olayın ardından yaptığı açıklamada iki Türk diplomatın menfur bir cinayete kurban gittiğini vurguladı ve ABD makamları nezdinde güvenlik tedbirlerinin artırılması için girişim başlatıldığını duyurdu.
ABD Başkanı Richard Nixon da Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay’a taziye mesajı gönderdi. Amerikan yönetimi, saldırının büyük üzüntü yarattığını bildirirken soruşturmanın hızla yürütüleceğini açıkladı. Türkiye Ermenileri Patriği Şinork Kalustyan ile Ermeni toplumundan bazı temsilciler de olayı açık şekilde kınayan mesajlar yayımladı. Bu açıklamalar, saldırının geniş çevrelerde şiddetle reddedildiğini gösterdi.
1973 Biltmore Oteli Cinayeti konusu ne, oyuncuları kimler?
TRT’nin dijital platformu için hazırlanan “1973 Biltmore Oteli Cinayeti” yapımı, Türkiye’nin Los Angeles Başkonsolosu Mehmet Baydar ile Konsolos Bahadır Demir’in hedef alındığı suikastı merkezine alıyor. Yapım, saldırının nasıl planlandığını, diplomatların hangi davetle otele götürüldüğünü ve olayın sonraki yıllardaki etkisini dramatik bir anlatımla ele alıyor.
Yapımın yönetmen koltuğunda Şevki Es oturuyor. Oyuncu kadrosunda ise Teoman Kumbaracıbaşı, Oya Unustası, Gaye Gürsel, Burak Sevinç ve Caner Kurtaran yer alıyor. Film, yalnızca tarihi bir olayı anlatmakla kalmıyor; aynı zamanda Türkiye’nin dış temsilciliklerine yönelik saldırıların başlangıç noktalarından birini de ekranlara taşıyor.
1973’te Biltmore Oteli’nde yaşanan suikast, aradan geçen yıllara rağmen yalnızca bir diplomatik saldırı olarak değil, Türkiye’nin hafızasında derin iz bırakan bir kırılma anı olarak varlığını koruyor. Bugün yeniden gündeme gelmesinin nedeni de sadece geçmişe dönük merak değil; aynı zamanda hafızada silinmeyen bir acının yeni kuşaklara aktarılma çabası.
