Hava kirliliği değerlendirmelerinde en önemli kriterlerden biri, atmosferdeki ince partikül madde oranı olarak bilinen PM2.5 seviyesi. Çapı 2,5 mikrometreden küçük olan bu parçacıklar, solunum yoluyla doğrudan akciğerlere kadar ulaşabiliyor ve ciddi sağlık sorunlarına yol açabiliyor.
2024–2025 hava kirliliği verilerine göre Çad, PM2.5 yoğunluğu bakımından dünyanın en kirli ülkesi olarak ilk sırada yer aldı. Ölçümlerde, ülkedeki ince partikül madde oranının Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) önerdiği sınır değerlerin katbekat üzerinde olduğu görüldü. Bu durum, özellikle çocuklar, yaşlılar ve kronik hastalığı bulunan bireyler için büyük risk oluşturuyor.
Çad’daki yüksek hava kirliliğinin başlıca nedenleri arasında çöl tozları, kontrolsüz atık yakımı, düşük kaliteli yakıt kullanımı ve sanayi altyapısının yetersizliği gösteriliyor. Ayrıca iklim koşulları ve denetim eksikliği de PM2.5 seviyelerinin artmasında etkili oluyor.
Hava Kirliliği Listesinde Bangladeş, Pakistan, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Hindistan da Üst Sıralarda
PM2.5 hava kirliliği verilerine göre hazırlanan listede yalnızca Çad değil, Bangladeş, Pakistan, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Hindistan da en kirli ülkeler arasında yer alıyor. Bu ülkelerde ölçülen ince partikül madde oranlarının, DSÖ’nün belirlediği güvenli sınırların 10 katına kadar çıktığı belirtiliyor.
Bangladeş ve Pakistan’da yoğun nüfus, plansız kentleşme ve sanayi kaynaklı emisyonlar hava kalitesini ciddi biçimde etkiliyor. Hindistan’da ise özellikle büyük şehirlerde araç trafiği, kömürle çalışan termik santraller ve inşaat faaliyetleri PM2.5 seviyelerini artıran başlıca unsurlar arasında bulunuyor.
Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde ise hem doğal kaynaklı toz taşınımı hem de altyapı eksikliği nedeniyle hava kirliliği önemli bir sorun olarak öne çıkıyor. Bu ülkelerde yaşayan milyonlarca insan, uzun vadede solunum yolu hastalıkları, kalp-damar rahatsızlıkları ve erken ölüm riskiyle karşı karşıya kalıyor.
PM2.5 Nedir, Hava Kirliliği Neden Bu Kadar Tehlikeli?
PM2.5, atmosferde asılı kalan ve çapı 2,5 mikrometreden küçük olan partikülleri ifade ediyor. Bu parçacıklar; araç egzozları, sanayi tesisleri, kömür ve biyokütle yakımı gibi insan faaliyetlerinin yanı sıra doğal toz fırtınaları sonucu da oluşabiliyor.
Hava kirliliği, özellikle PM2.5 yoğunluğu arttıkça insan sağlığı üzerinde ciddi sonuçlar doğuruyor. Uzmanlar, uzun süre kirli havaya maruz kalmanın astım, bronşit, akciğer kanseri ve kalp krizi riskini artırdığını belirtiyor. Ayrıca çocuklarda gelişim geriliği ve bağışıklık sistemi zayıflığı gibi sorunlar da görülebiliyor.
Bu nedenle dünyanın en kirli ülkesi hangisi sorusuna verilen yanıt, yalnızca bir sıralama anlamı taşımıyor; aynı zamanda halk sağlığı açısından alarm niteliği taşıyor.
Dünyanın En Kirli Ülkesi Sıralaması Nasıl Belirleniyor?
Dünyanın en kirli ülkesi belirlenirken tek bir kriter kullanılmıyor. Hava kirliliği ölçümlerinde PM2.5 en yaygın referans kabul edilse de su kirliliği, atık yönetimi, karbon emisyonu ve toprak kirliliği gibi farklı çevresel göstergeler de değerlendirmeye alınabiliyor.
Ancak uluslararası raporlarda en sık kullanılan veri, ince partikül madde oranı oluyor. Çünkü PM2.5, doğrudan insan sağlığına etkisi en net ölçülebilen kirlilik göstergelerinden biri olarak kabul ediliyor. Bu kapsamda yapılan son analizler, 2024–2025 döneminde Çad’ın hava kirliliği bakımından zirvede yer aldığını ortaya koyuyor.
Uzmanlara göre bu tablo, yalnızca gelişmekte olan ülkelerin değil, küresel iklim politikalarının da yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini gösteriyor. Sanayileşme, enerji politikaları ve kentleşme süreçleri çevre sağlığıyla birlikte ele alınmadığı sürece, PM2.5 hava kirliliği sorununun daha da derinleşebileceği uyarısı yapılıyor.
Son veriler ışığında, hava kirliliği açısından dünyanın en kirli ülkesi Çad olarak öne çıkarken; Bangladeş, Pakistan, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Hindistan da riskli ülkeler arasında yer alıyor. PM2.5 seviyelerindeki artış, çevresel önlemlerin ve uluslararası iş birliğinin ne denli kritik olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor.
