30 Mart 1972’de Tokat’ın Niksar ilçesine bağlı Kızıldere köyünde yaşanan olay, Türkiye siyasi tarihinin en çok tartışılan başlıklarından biri oldu. THKP-C lideri Mahir Çayan ve beraberindeki isimlerin ölümüyle sonuçlanan operasyon, dönemin İçişleri Bakanı’nın TBMM’de yaptığı açıklamalarla resmî kayıtlara geçti. “Mahir Çayan nasıl vuruldu, Kızıldere’de ne oldu?” sorusu yıllar sonra da gündemdeki yerini koruyor.
Kızıldere’de ne oldu, Mahir Çayan olayı nasıl başladı?
Olayın başlangıcı, 26 Mart 1972’de Ordu’nun Ünye ilçesindeki NATO’ya bağlı radar üssünde görevli 1 Kanadalı ve 2 İngiliz teknisyenin kaçırılmasıyla oldu. Dönemin resmî açıklamalarına göre eylem, aralarında Mahir Çayan’ın da bulunduğu bir grup tarafından gerçekleştirildi.
Kaçırılan yabancı teknisyenler daha sonra Tokat’ın Niksar ilçesine bağlı Kızıldere köyüne götürüldü. Güvenlik güçleri, yapılan istihbarat çalışmaları sonucunda grubun yerini tespit etti. Köyde kuşatma başlatıldı.
Mahir Çayan nasıl vuruldu, operasyon nasıl gerçekleşti?
30 Mart 1972 günü güvenlik güçleri Kızıldere’de operasyon düzenledi. Dönemin İçişleri Bakanı Ferit Kubat’ın 31 Mart 1972 tarihinde TBMM’de yaptığı konuşmaya göre, çıkan çatışmada üçü yabancı olmak üzere toplam 13 kişi hayatını kaybetti, bir kişi ise sağ olarak ele geçirildi.
Resmî kayıtlarda olay, güvenlik güçleri ile silahlı grup arasında çıkan çatışma olarak yer aldı. Bakan Kubat, operasyon sırasında evde yapılan aramalarda çok sayıda silah ve mühimmat ele geçirildiğini Meclis kürsüsünden açıkladı.
TBMM tutanaklarına yansıyan bilgilere göre Mahir Çayan ve beraberindeki isimler operasyon sırasında vurularak öldürüldü. Olayın nasıl ve hangi anlarda gerçekleştiğine dair ayrıntılar ise yıllar boyunca farklı tanıklıklar ve yorumlarla tartışıldı.
TBMM tutanaklarına göre Kızıldere operasyonu
31 Mart 1972 tarihli Meclis oturumunda dönemin İçişleri Bakanı, operasyon sürecini ayrıntılarıyla anlattı. Açıklamada, güvenlik güçlerinin kuşatma yaptığı, teslim çağrısında bulunulduğu ve sonrasında çatışma çıktığı ifade edildi.
Resmî beyana göre, olay yerinde üç yabancı teknisyenin de hayatını kaybettiği bildirildi. Ayrıca 33 kişinin gözaltına alındığı ve soruşturmanın Niksar Savcılığı tarafından yürütüldüğü belirtildi.
Kızıldere’de yaşananlar, Türkiye’de 1970’li yılların siyasi atmosferi ve güvenlik politikaları bağlamında değerlendirilen kritik bir dönemeç olarak kabul ediliyor.
Mahir Çayan kimdir?
Mahir Çayan, 1946 doğumlu bir siyasal figür olarak 1970’li yılların başında Türkiye’deki silahlı sol hareketlerin önde gelen isimlerinden biri olarak biliniyordu. Türkiye Halk Kurtuluş Partisi-Cephesi’nin (THKP-C) kurucuları arasında yer aldı.
30 Mart 1972’de Kızıldere’de hayatını kaybetti. Olay, sonraki yıllarda hem siyasi hem de toplumsal hafızada derin iz bırakan gelişmelerden biri olarak anılmaya devam etti.
“Mahir Çayan nasıl vuruldu, Kızıldere’de ne oldu, TBMM tutanaklarına göre operasyon nasıl gerçekleşti?” soruları, arşiv kayıtları ve tarihsel belgeler ışığında hâlâ araştırılmaya devam ediyor.
