Nuri Demirağ, 1886 yılında Sivas’ın Divriği ilçesinde dünyaya geldi. Genç yaşta çalışma hayatına atılan Demirağ, ilk olarak demiryolu inşaatlarında görev aldı. Cumhuriyet’in ilanı sonrası üstlendiği büyük projelerle dikkat çekti.
Türkiye’nin demiryolu ağının genişletilmesinde aktif rol oynayan Demirağ, 10 bin kilometrelik demiryolu hattının yaklaşık 1250 kilometresinin yapımını gerçekleştiren ilk müteahhitler arasında yer aldı. Bu başarısı nedeniyle Mustafa Kemal Atatürk tarafından kendisine “Demirağ” soyadı verildi. Bu soyadı, hem demiryolu yatırımlarını hem de ülkenin kalkınma sürecindeki rolünü simgeliyordu.
Girişimcilikten sanayiciliğe uzanan yol
Nuri Demirağ’ın iş hayatı yalnızca demiryollarıyla sınırlı kalmadı. 1918 yılında İstanbul Eminönü’nde açtığı dükkânda “Türk Zaferi” markasıyla ilk yerli sigara kâğıdını üretti. Kurtuluş Savaşı döneminde büyük ilgi gören bu ürün, ona önemli bir sermaye kazandırdı.
Ardından kurşun kalem üretimi, fabrika yatırımları ve altyapı projeleri gibi farklı alanlara yöneldi. Türkiye’nin sanayi altyapısının gelişmesi için yatırımlar yapan Demirağ, ekonomik bağımsızlık fikrini yalnızca savunmakla kalmadı, somut projelerle hayata geçirdi.
Türkiye’nin ilk uçak fabrikası ve Türk havacılık tarihindeki yeri
Nuri Demirağ’ın en büyük hayali havacılık alanında bağımsız bir Türkiye yaratmaktı. Bu hedef doğrultusunda 1936 yılında İstanbul Beşiktaş’ta Türkiye’nin ilk uçak fabrikasını kurdu. Bu adım, Türk havacılık tarihi açısından bir dönüm noktası oldu.
Fabrikada tamamen Türk mühendisler tarafından tasarlanan uçaklar üretildi. İlk yerli uçak olarak bilinen Nu.D.36, Türk Hava Kurumu’nun siparişi üzerine eğitim uçağı olarak geliştirildi. Hem teknik özellikleri hem de yerli imkânlarla üretilmiş olması bakımından dikkat çekti.
Demirağ, üretimin yanı sıra havacılık eğitimi konusuna da yatırım yaptı. “Gök Okulu” adı verilen uçuş okulu, Türkiye’nin ilk pilot okulu olarak kayda geçti. Bu okulda 290 pilot yetiştirildi. Modern eğitim yöntemlerinin uygulandığı kurumda pek çok genç pilot ve mühendis yetişti. Türk havacılığının gelişiminde bu okulun önemli bir rol üstlendiği belirtiliyor.
Havacılık projelerinde yaşanan engeller
Türkiye’nin ilk uçak fabrikası büyük umutlarla kurulsa da süreç Demirağ’ın beklentileri doğrultusunda ilerlemedi. Devlet desteğinin sınırlı kalması ve bürokratik engeller projelerin önünde ciddi bir sorun oluşturdu.
1938 yılında yaşanan bir uçak kazasının ardından Türk Hava Kurumu siparişleri iptal etti. Bu gelişme, fabrikanın ekonomik olarak zor duruma düşmesine neden oldu. 1950’li yıllarda artan mali sıkıntılar ve siyasi engeller nedeniyle uçak fabrikası faaliyetlerini durdurmak zorunda kaldı.
Bu durum, Nuri Demirağ’ın havacılık alanındaki büyük hayalinin sekteye uğramasına yol açtı. Ancak attığı adımlar, Türkiye’de yerli savunma sanayisinin temellerinden biri olarak değerlendirilmeye devam ediyor.
Siyasetteki rolü ve Millî Kalkınma Partisi
Nuri Demirağ, sanayi alanındaki mücadelesini siyasete de taşıdı. 1945 yılında Millî Kalkınma Partisi’ni kurarak Türkiye’nin ilk muhalefet partisini hayata geçirdi. Parti, çok partili hayata geçiş sürecinde önemli bir adım olarak kabul edildi.
1946 ve 1950 seçimlerinde meclise giremeyen parti, siyasi anlamda beklenen başarıyı yakalayamadı. Demirağ, 1954 seçimlerinde Demokrat Parti’den Sivas milletvekili seçilerek Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne girdi.
Meclis çalışmalarında tarım, hayvancılık, enerji ve altyapı projelerine odaklandı. Özellikle baraj projeleri ve çölleşme konularında girişimlerde bulundu. Ancak siyasi etkisi, sanayi alanındaki etkisi kadar güçlü olmadı.
Nuri Demirağ kaç yaşında ve neden vefat etti?
Nuri Demirağ, 13 Kasım 1957 tarihinde İstanbul’da hayatını kaybetti. 1886 doğumlu olan Demirağ, vefat ettiğinde 71 yaşındaydı. Ölüm nedeni ise şeker hastalığı olarak açıklandı.
Zincirlikuyu Mezarlığı’na defnedilen Nuri Demirağ, arkasında Türkiye’nin ilk uçak fabrikası gibi tarihi bir miras bıraktı. Türk havacılık tarihine yaptığı katkılar, yerli üretim vizyonu ve ekonomik bağımsızlık anlayışıyla Cumhuriyet döneminin en dikkat çekici sanayicileri arasında anılmaya devam ediyor.
Bugün milli savunma sanayii ve yerli havacılık projeleri konuşulurken, Nuri Demirağ’ın attığı adımlar bir kez daha hatırlanıyor. Türkiye’nin ilk uçak fabrikasını kuran bu vizyoner isim, hem sanayi hem de siyasi hayat açısından kalıcı bir iz bırakmış durumda.
