Türkiye, küresel teknoloji rekabetinde söz sahibi olmak ve dijital sınırlarını korumak amacıyla önümüzdeki beş yılı kapsayan kapsamlı stratejisini kamuoyuna duyurdu. Haziran ayında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından çerçevesi çizilen ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı yürütücülüğünde hayata geçirilen 2026-2030 Ulusal Yapay Zeka Eylem Planı, ülkenin veri egemenliğini sağlamlaştırmayı ve yerli altyapıyı güçlendirmeyi önceliklendiriyor. "Fark Et, Faydalan, Üret ve Yönet" ana ekseni etrafında şekillenen strateji, kritik odak alanlarında belirlenen 16 temel eylemle yerel model geliştirmeden işlem kapasitesinin artırılmasına kadar geniş bir alanda dönüşüm öngörüyor.
Toplumsal Dijital Hamle: Okuryazarlık ve İnsan Kaynağı Devrimi
Yeni vizyon belgesi, yapay zekanın güvenli ve bilinçli kullanımını sadece teknik bir mesele olarak değil, toplumsal bir yetkinlik olarak ele alıyor. Bu kapsamda başlatılan Ulusal Yapay Zeka Okuryazarlığı ve Güvenli Kullanım Programı, iki yıl gibi kısa bir sürede 5 milyon vatandaşa ulaşmayı hedefliyor. İnsan kaynağı kapasitesini geleceğin mesleklerine hazırlamak amacıyla kurgulanan Yetenek Programı ise 2030 yılına dek 1 milyon çalışanın niteliklerini güncellemeyi amaçlıyor. Ülkenin bilgi ekosistemini uluslararası düzeyde beslemek adına araştırma, eğitim ve girişimcilik süreçlerine liderlik edecek 500 yabancı uzman Türkiye’ye davet edilecek. Şeffaf ve adil bir yönetim yapısı için hükümet, sivil toplum, akademi ve iş dünyasını bir araya getiren Ulusal Yapay Zeka Etik Kurulu ile Ulusal Veri Kütüphanesi de eş zamanlı olarak devreye alınacak.
Bilişim Altyapısına 10 Milyar Dolarlık Yatırım Projeksiyonu
Planın ekonomi ve altyapı ayağında çevre dostu, düşük karbon salınımlı ve rekabetçi bir yapının inşa edilmesi hedefleniyor. Önümüzdeki altı ay içerisinde detayları netleşecek olan uzun vadeli yatırım stratejisi doğrultusunda, HIT-30 Yüksek Teknoloji Yatırım Programı aracılığıyla ağırlıklı olarak özel sektör kaynaklı en az 10 milyar dolarlık sermayenin ülkeye kazandırılması planlanıyor. 2030 hedefleri arasında 1 gigawatt kapasiteye sahip modern veri merkezlerinin kurulması ve 10 terawatt-saatlik düşük karbonlu enerji anlaşmalarının yapılması yer alıyor.
Girişimcilerin ve araştırmacıların yüksek işlem gücü ihtiyacını karşılamak üzere "Herkese Açık GPU Programı" hayata geçirilecek. Bunun yanı sıra, bölgesel kalkınmayı desteklemek ve teknoloji kümelenmelerini teşvik etmek amacıyla paylaşımlı yapay zeka fabrikaları, büyüme bölgeleri ve mükemmeliyet merkezleri inşa edilecek.
Kamu Tedarikinde Yapay Zeka Şartı ve 25 Milyar TL'lik Destek Fonu
Kamu sektörü, yapay zeka teknolojilerinin benimsenmesinde ana sürükleyici güç rolünü üstlenecek. Kamu kurumlarının yatırım bütçelerinin en az %2'lik dilimi yapay zeka tabanlı projelere yönlendirilecek. İlk etapta sağlık, enerji, üretim ve coğrafi bilgi sistemleri gibi kritik sektörlerde pilot uygulamalar hayata geçirilecek.
Bu ekosistemi finansal olarak beslemek adına iki büyük fon mekanizması kurgulandı:
Ulusal Yapay Zeka Araştırma Fonu: 10 milyar TL büyüklüğündeki bu kaynak, geliştirilen projelerin en az %40'ının prototip veya saha testi aşamasına ulaşmasını sağlayacak.
Yapay Zeka Büyüme Fonu: 15 milyar TL bütçeli fon, en az 20 yerli teknoloji girişiminin A/B serisi yatırım almasına veya ölçeklenerek küresel pazarlara açılmasına doğrudan destek verecek.
Savunmadaki Otonom Beceriler Sivil Teknolojiye Transfer Edilecek
Türkiye'nin savunma sanayiinde elde ettiği kapsamlı robotik ve otonom sistem deneyimi, plan çerçevesinde sivil alanlara entegre edilecek. Otonom sürüş altyapılarının hukuki çerçevesi, test sahaları ve standartları belirlenecek. 2027 yılı sonuna kadar üç ana pilot çalışma, iki üniversite-sanayi ortaklı robotik merkezi, üç test sahası ve savunma teknolojilerinin sivil kullanımı için üç kritik transfer projesi tamamlanacak. 2030 vizyonunda ise bu teknolojilerin uluslararası pazarda ticarileşmesini sağlayacak beş farklı ihracat veya ortak geliştirme anlaşması imzalanması hedefleniyor.
Dünya genelindeki ortaklıkları güçlendirmeyi hedefleyen Türkiye, 2027'ye kadar en az beş ülkeyle stratejik iş birliği protokolü imzalayarak bölgesel ve küresel ölçekte ortak altyapı ile eğitim projelerini hayata geçirmeyi planlıyor.
Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kaçır, yürütülen stratejinin önemini şu sözlerle vurguladı:
"Türkiye olarak bu dönüşüme seyirci kalmayacak, öncülerinden olacağız. Kendi değerleriyle yapay zeka teknolojileri geliştiren, güvenilir ürün ve hizmetler üreten ve sanayiden sağlığa, eğitimden kamu hizmetlerine kadar stratejik alanlarda yapay zeka çözümlerini yaygınlaştıran bir Türkiye inşa edeceğiz. Yapay zekayı, Türkiye'nin teknolojik bağımsızlığının ve ekonomik kalkınmasının yeni güç alanlarından biri haline getireceğiz."
