Türkçede sık kullanılan kelimeler arasında yer alan tembel sözcüğü, yazımında en çok hata yapılan kelimelerden biri olarak öne çıkıyor. Günlük konuşmalarda doğru şekilde telaffuz edilmesine rağmen, yazıya döküldüğünde kelimenin yanlış biçimleriyle sıkça karşılaşılıyor. Özellikle “tembelin doğru yazılışı nedir?” sorusu, öğrencilerden sosyal medya kullanıcılarına kadar geniş bir kesim tarafından araştırılıyor. Peki Türk Dil Kurumu’na göre tembel kelimesinin doğru yazımı nasıl olmalı?
Tembelin doğru yazılışı nedir?
Türk Dil Kurumu’na göre bu kelimenin doğru yazılışı “tembel” şeklindedir. Kelime, tek “l” harfi ile yazılır. Günlük hayatta sıkça rastlanan “tembell” ya da benzeri kullanımlar yazım yanlışı kabul edilir.
“Tembel” kelimesi, sıfat türünde bir sözcük olup çalışmayı sevmeyen, çaba göstermekten kaçınan kişiler için kullanılır. TDK yazım kurallarına göre kelimenin kökünde ya da ek almış hâllerinde harf düşmesi ya da harf ikizleşmesi bulunmaz.
Tembel mi, tembell mi? En sık yapılan yazım hataları
“Tembelin doğru yazılışı” araştırılırken en sık karşılaşılan hata, kelimenin çift “l” ile yazılmasıdır. Türkçede bazı kelimelerde çift ünsüz kullanımı bulunsa da, tembel kelimesi bu gruba girmez.
Yanlış kabul edilen kullanımlar şunlardır:
tembell
tembel l
tenbel
Bu tür yazımlar hem yazım kuralına hem de sözlük karşılığına aykırıdır. Resmî yazışmalarda, sınavlarda ve akademik metinlerde bu hatalar anlam bozukluğuna yol açmasa bile dil bilgisi açısından yanlış kabul edilir.
Tembel kelimesinin anlamı nedir?
TDK Güncel Türkçe Sözlük’e göre tembel kelimesi, “çalışmayı sevmeyen, zahmetten kaçan, uyuşuk” anlamlarında kullanılır. Hem insanlar hem de durumlar için mecazi anlamda tercih edilebilir.
Örnek kullanımlar:
Tembel öğrenci, ders çalışmak istemedi.
Tembel bir gün geçirdiği için işlerini erteledi.
Bu örneklerde görüldüğü gibi kelime, sıfat görevinde kullanılır ve cümle içinde doğrudan niteleme yapar.
Tembel kelimesi ek aldığında nasıl yazılır?
Tembel kelimesi ek aldığında da kök yapısını korur ve yazımı değişmez. Ek geldiğinde harf düşmesi ya da ikizleşme olmaz. Bu durum, kelimenin doğru yazımının ayırt edilmesini kolaylaştırır.
Doğru örnekler:
tembelin
tembeller
tembellik
tembelleşmek
Burada dikkat çeken nokta, tembellik ve tembelleşmek gibi türevlerde çift “l” görülmesidir. Ancak bu durum, kelimenin kökünden değil, eklenme sürecinden kaynaklanır. Kök hâli her zaman tembel olarak yazılır.
Tembellik kelimesiyle tembel arasındaki fark nedir?
Tembel, bir sıfat olarak kişiyi veya durumu tanımlar. Tembellik ise isim türünde bir kelimedir ve bir davranış biçimini ifade eder. Bu iki kelimenin yazımı karıştırılsa da anlam ve görev bakımından farklıdır.
Tembel: Kişi ya da nesneyi niteler.
Tembellik: Bir durum veya alışkanlık bildirir.
Bu nedenle “tembelin doğru yazılışı” araştırılırken, türev kelimelerle karıştırılmaması gerekir.
TDK’ya göre tembel kelimesi neden tek “l” ile yazılır?
Türk Dil Kurumu’nun yazım kuralları, kelimenin kökenine ve ses yapısına göre belirlenir. Tembel kelimesi, Türkçede kök hâlinde çift ünsüz barındırmayan bir yapıya sahiptir. Bu nedenle kelimenin yalın hâlinde çift “l” kullanımı söz konusu değildir.
Ancak “-lik” ve “-leşmek” gibi ekler geldiğinde, Türkçenin ses bilgisi kuralları gereği ünsüz türemesi meydana gelir. Bu da bazı kullanıcılarda kelimenin kök hâlinin de çift “l” ile yazılması gerektiği yönünde yanlış bir algı oluşturur.
Tembelin doğru yazılışı neden sık araştırılıyor?
Sosyal medya paylaşımları, mesajlaşma uygulamaları ve hızlı yazım alışkanlıkları, yazım hatalarının artmasına neden oluyor. Özellikle tembel gibi günlük dilde sık geçen kelimeler, doğru yazımı en çok sorgulanan sözcükler arasında yer alıyor.
Öğrenciler için sınavlarda, çalışanlar için resmî yazışmalarda ve içerik üretenler için dijital platformlarda doğru yazım büyük önem taşıyor. Bu nedenle “tembel mi, tembell mi?” sorusu arama motorlarında sıkça yer buluyor.
